Prof. Dr. Mehmet Kaplan

Prof. Dr. Mehmet Kaplan

HAYATI

15 Mart 1331 (18 Mart 1915) de Sivrihisar’da Hacı Veys mahallesinde doğdu. Babası zengin esnaf çocuğu Halil İbrahim, annesi Fatma Hanım’dır. Babası askerde iken doğdu. Annesi Fatma Hanım oğlu Mehmet’e ve ondan birkaç yaş büyük kızına bakmak için büyük sıkıntılar çekti. Kaplan, babasının yüzünü İstiklal Savaşı bittikten sonra gördü. Babası Asker dönüşü ailesini geçindirecek bir iş tutamadı.

1923-1928 yılları arasında ilk tahsilini Sivrihisar’da tamamladı. İlkokuldan sonra fırıncı, kunduracı çıraklığı yaptı. 1928- 1935 yılları arasında orta ve lise tahsilini Eskişehir Lisesinde tamamladı. Kendine tesir eden hocalar arasında Edebiyat öğretmeni Cemal DURU’nun önemli yeri vardır. Geceleri Eskişehir istasyonunda simit, süt, salep satarak ailesinin geçimine yardım için çırpındı. Eskişehir’de gittiği şehir ve Türk Ocağı kütüphaneleri için “ruhların kendilerini en hür hissettikleri yerlerdir.” derdi.

1935 yılında Askeri Tıbbiyeyi kazandı. Yine kazandığı Yüksek Muallim Mektebinin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü tercih etti. Mezuniyeti müteakip lisan bursu ile 1938 yazında Almanya’ya gitti. Almanca öğrendi. Okulda ileri Fransızcası vardı.

Almanya dönüşü Eşrefoğlu Rumi-Flayatı ve Eserleri çalışması ile ihtisas kısmını, Emir Sultan üzerine hazırladığı tez ile mezuniyet imtihanını Pekiyi derece ile başardı. 1942 yılında Namık Kemal Hayatı ve Eserleri adlı tezle doktor oldu. Behice Hanımla evlendi. 1944’de Tevfik Fikret’in Şiiri tezi ile doçent oldu. 1949’da inceleme ve araştırma için Fransa’ya gitti. 1952 İstanbul İktisat Fakültesi Gazetecilik Enstitüsünde Edebiyat Meseleleri konulu dersler verdi. 27 Ağustos 1953’de Şiir Tahlilleri takdim tezi ile Profesör oldu.

Dış ülkelerde ilmi konferanslar verdi, çalışmalarda bulundu. Erzurum Atatürk Üniversitesinde kurucu hocalar arasında yer almış, Edebiyat Fakültesi Dekanlığı, Rektör yardımcılığı görevlerinde bulunmuştur. Erzurum Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Türkoloji seviyesinin bugünkü hale gelmesinde onun büyük katkısı vardır.

Avrupa dönüşünde 1960’da İstanbul Üni. Ed. Fak. de göreve başladı. Ahmet Hamdi Tanpınarın vefatı ile (24 ocak 1962’de) Yeni Türk Edebiyatı Bölüm Başkanlığı’na geti­rildi. 1966’da Edebiyat Öğretmeni olan eşi Behice Hanım vefat etti. 1974’de Tür­kiyat Enstitüsü’ne müdür oldu. 1981 yı­lında Türkiye Milli Kültür Vakfı’nca Milli Kültüre Hizmet Şeref Madalyası verildi. (Tercüman gazetesi 22. 10. 1987)

6 Eylül 1982’de Türk Dili Edebiyatı Bö­lüm Başkanı oldu. Çıkardıkları Hareket Dergisinde yazıları neşredildi. 1983’de Cumhurbaşkanı tarafından Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kuru­lu üyeliğine seçildi. 10 Ocak 1984’de yaş haddinden emekli oldu. 23 Ocak 1986 ‘da İstanbul’da, yalnız yaşadığı Moda’daki evinde vefat etti.

Eserleri:

–   Namık Kemal Hayan ve Eserleri (1948)

–  Tevfik Fikret ve Şiiri (1946)

–   Şiir Tahlilleri (1953)

–  Akif Paşa’dan Yahya Kemal’e Kadar (1954)

–   Cumhuriyet Devri Türk Şiiri (1965) -Tanpınar’ın Sür Dünyası (1963)

–   Hikaye Tahlilleri (1979)

–  Köroğlu Destanı (derleme) 1973 Talebeleri ile müşterek birçok eserleri ve Alain’den tercümeleri vardır.

Denemelerini Nesillerin Ruhu, Büyük Türkiye Rüyası, Edebiyatımızın içinden adlı kitaplarda topladı. (Geniş bilgi için bkz. Türk Edebiyatı Mart 86 M. Kaplan Özel Sayısı. Yard. Doç. Dr. Necat Birinci.)

Sivrihisar’ın Yetiştirdiği Ünlüler

Kaynak: Orhan Keskin, Bütün Yönleriyle Sivrihisar, İstanbul 2001

Prof Dr. Mehmet Kaplan’a ait hatırat