Sünnet

Sünnet

Sivrihisar Yöresinde Hayatın Geçiş Dönemleri

Sivrihisar’da sünnet töreni hem dini hem de sağlık amaçlı olarak yapılmaktadır. Sünnet temizliktir. Peygamberimizden geldiği için dini nitelik taşır. Birde sağlık açısından da önemlidir. Ucundaki et parçası alınmazsa bakteri üretir ve koku yapar.

Sivrihisar’da sünnet olma yaşı değişiklik gösterebilir. Kimisi doğduktan bir hafta on gün sonra yaptırırken, kimisi de ilkokul çağında yaptırır. Bazen iki erkek kardeşten biri yaşça diğerinden büyük olduğu zaman ve sünnet yaşı geldiği için sünnet edilirken küçük olan kardeşte “Bu da arada çıksın“ diyerek sünnet ettirilir. Sünnet yaşı (0-12) yaş arasında değişir. Aileler fazla geç kalmamaya gayret gösterirler. Sünnet yaşı gelip geçenler için “Sünnetsiz, gâvur, kabuklu“ gibi sözler kullanılır ve toplumca hoş karşılanmaz.

Sünnet en çok ilk yazın Nisan, Mayıs, Haziran aylarında yapılır. Ekseriyetle okullar kapandığı zaman yapılır. Bu zamanlarda yapılmasının nedeni ise, kışın çocukların okul zamanına denk geldiği için derslerinden geri kalmasınlar diye, bir de kışın yaralar geç iyileşir o yüzden kışın yapmazlar. Okulların kapanmasını ve havaların ısınmasını beklerler. Tatil ayı ve mevsimi olduğu için davetli ve katılımcı sayısı da artar.

Fakir ve öksüz çocukların sünneti değişik şekillerde yapılabilir. Zenginler kendi çocuklarını sünnet ettirirken hayır işlemek ve sevap kazanmak için fakir çocuklarını da sünnet ettirirler. Son zamanlarda belediye veya özel kurum ve kuruluşlar fakir, öksüz çocukları bir eğlence düzenleyerek toplu halde sünnet ettirmektedirler.

Bazen şu şekilde yapılan sünnetlere de rastlanır. Bir evde düğün varsa ve o evde de sünnetlik çocuk varsa düğün sırasında o çocukta sünnet ettirilir.

Sivrihisar’da sünnet için “kestirme” sözcüğü de kullanılır. Sünneti eskiden berberlerde yapardı. Daha sonra fenni sünnetçiler yapmaya başladı. Günümüzde ise özel kliniklerde doktorlar sünnet işlemini yapmaktadırlar.

Sünnet edilmeden bir hafta önce hazırlıklara başlanır. Evde genel bir temizlik yapılır. Özellikle sünnet olacak çocuğun odası temizlenir, boyanır. Karyolası kumlar, yatağı konulur. Ara dantel takımı, kanevçe takımı, dantelli çarşaf takımı, dantelli işlemeli yöresel ipek yorganı serilir. İşlemeli dantelli yastığı özellikle altın ve takı yastığı yatağın üzerine konulur. Yatağın üzerine cibinlik tavandan çakılarak asılır. Cibinliğin üzerine balonlar, kâğıt süsler, bayraklar, simli ışıklı süsler, renkli gece lambaları vb. takılır. Duvarlara balonlar, loş ışıklar asılır ve yakılır. Çocuğun yatağının ya da yatacağı odanın görünür yerlerine Kur’an, nazarlık vb. şeyler asılır. Daha sonra sünnet alış-verişine çıkılır.

Sünnet elbisesi özel bir kıyafettir. Bu kıyafet iç çamaşırları; atlet, kilot, gömlek, çorap, yelek, pantolon, ayakkabı beyaz ya da lacivert bir pelerin, bu renklere uygun fes ve çocuğun elinde tutması için asa ya da kılıç, kınalık eldiven, önünde Maşallah yazılı bir kurdeleden oluşur ve satın alınır. Sünnet işlemi bittikten sonra giymesi için bol bir entari alınır. Kına, mumlar, kına gecesi dağıtılmak üzere çerezler, mevlit için gülsuyu, şeker veya çikolata temin edilir.

Eğer sünnet töreni yemekli olacaksa aşçı tutulur. Buna bağlı olarak yemek için gerekli olan malzemeler; bamya, pirinçlik pilav, hoşaflık üzüm, helva, yağ, un alınır. Sünnet düğününde davetlileri eğlendirmek için çalgıcılar tutulur. Ayrıca uzaktan gelecek misafirler için komşularda yatacak yer ayarlanır. Sünnete çağrı iki türlü yapılmaktadır. Davetiye ve okuyucu kadın aracılığıyla olandır. Sünnet düğününden bir hafta önce okuyucu kadın tutulur. Okuyucu kadına davetlilerin listesi verilir. Okuyucu kadın kapı kapı dolaşarak çağrılanları sünnet düğününe davet eder. Davet sırasında “Öğretmen Ali Altın’ın oğlunun haftaya sünnet düğünü var. Buyurun gelin” der ve davet eder. Okuyucu kadına hediye ya da belli bir miktar para verilir.

Bir diğer okuma şeklide davetiye yolu iledir. Sünnet düğününden bir hafta önce davetiye bastırılır. İçine güzel sözler, şiirler yazılır. Çocuğun kendi fotoğrafı basılır. Sünnet düğününün tarihi, nerede olacağı, çocuğun annesinin babasının ismi yazılır ve aile tarafından davetlilere dağıtılır.

Sivrihisar’da sünnet düğünleri Cuma ve Cumartesi olmak üzere iki gün yapılır. Bu düğün evde, kırsal bir alanda ya da düğün salonunda yapılabilir. Cuma günü ikindiden sonra çalgıcılar gelir ve oyun havaları çalmaya başlar. Çalgıcıların sesini duyan komşular, davetliler gelmeye başlarlar. Cuma gecesi kına gecesidir. Sünnetlik çocuk, sünnet elbisesini giyer ve oynar. Bu arada evdeki misafirler yemeklerini yerler ve oynamaya başlarlar. Çalgılar eşliğinde oynayanlara düğün sahibi para saçar. Önceden alınan çerezler süslü sepetlerde misafirlere dağıtılır.

Sünnet olacak çocuk arkadaşlarıyla oynar. Daha sonra ilerleyen saatlerde sünnetlik çocuğun kınası hazırlanır. Kına bir kapta karılır ve tepsiye konur. Tepsinin üzerine rengârenk mumlar yakılır. Gençler el ele ellerinde mumlarla ikişer kişilik bir sıra oluştururlar. Çocuk onların arasından geçer ve sağ eline kına yakılır, kına eldiveni eline giydirilir. Tepside olan mumları arkadaşları kapışır. Kalan kına ise, orada bulunan davetlilere yakılır ya da dağıtılır. Genç kızlar, yeni gelinler sarka, sefayi don, uzun entari, bindallı gibi geleneksel kıyafetler giyerler. Sivrihisar cebesi, İncili küpe, Sivrihisar incisi gibi yöresel takıları takarlar ve oynarlar. Kına gecesi saat 00.00’a kadar devam eder.

Ertesi gün yani Cumartesi günü çalgıcılar saat 10.00 gibi çalmaya başlarlar. Önceden tutulan aşçı yemekleri yapmak için erkenden gelir ve hazırlıklara başlar. Öğleye doğru sünnetlik çocuk konvoya çıkarılır. Konvoya katılan arabalara havlu bağlanır. Sünnetlik çocuk ya üzeri açık bir arabaya, ata ya da motorlu bisiklete bindirilir. Hangisine binerse o binek süslenir. Konvoy şehirde tur atar ve böylece sünnet olayı herkese duyurulmuş ve gösterilmiş olur. Konvoy eve gelince sünnetlik çocuk bindiği araçtan inmez. Bunun üzerine çocuğun babası çağrılır. “Oğlun arabadan inmiyor” denir. Baba da oğluna inmesi için ne istediğini sorar. Oğlu da bisiklet, top, tabanca gibi şeyler ister. Baba tamam alacağım der ve oğlunu indirir, sünnet olacağı odaya götürür.

Sivrihisar’da kirvelik geleneği yoktur. Fakat sünnet edilecek çocuk bir yakınının (amca, dede, dayı vb.) kucağında sünnet edilir. Çocuğu tutan kişinin güçlü, kuvvetli olması gerekir. Sünnet işleminden önce ve sonra çocuk işetilir. Çocuğu tutan kişi bir sandalyeye oturur ve çocuğu kucağına alır. Çocuğun bacaklarını kapatmaması için elleriyle çocuğun bacaklarını tutar ve açar. Bu arada çocuğun korkmaması için yüreklendirici sözler söyler. “Eğer sünnet olmazsan erkek olamazsın”, “Erkek adam ağlamaz”, “Erkek adam korkmaz”, “Sünnet olursan erkek olursun” gibi telkinlerde bulunur. Bu arada etrafta bulunan kişiler “Allahu Ekber” diye tekbir getirirler ve ilahiler okurlar. Yine “Yumurtanın sarısı gitti Tahsin’in yarısı”, “Oldu da bitti Maşallah” gibi sözler ve tekerlemeler söylenir. Sünnet işlemi devam ederken bir başka odada mevlit okunmaya başlar. Mevlide katılanlara gülsuyu ve çikolata ikram edilir. Sünnet işlemi bittikten sonra çocuk, çocuğu tutan yakını tarafından süslenmiş olan yatağına yatırılır. Sünnet işleminin bitiminden sonra kesilen parça ya mezarlığa ya da camii avlusunun ayak basmadık yerine gömülür. Bunun nedeni de İslam’a ve dinine yakın olsun diyedir. Günümüzde ise, hastanelerde yapılan kesimlerde parça atılmaktadır.

Mevlit bittikten sonra davetliler yemeğe geçerler. Büyük sofralar kurulur. Bu yemek düğün yemeği gibidir. Bu yemekte sırayla; etli bamya çorbası, etli pirinç pilavı, üzüm hoşafı, ya da ayran helva davetlilere ikram edilir. Yemeği yiyen davetliler takısını takmak ve hediyesini vermek için çocuğun yanına giderler. Yakın akrabaları altın, bilezik, saat, konu komşu ise durumlarına göre para takarlar veya çeşitli hediyeler getirirler. Takılan altınlar çocuğun takı yastığına iğnelenir. Paralar ise çocuğun fesinin içine atılır. Yine çocuğa futbol topu, tabanca, forma, çeşitli oyuncaklar hediye edilir. Bu sırada kimlerden hangi hediyelerin geldiğine dair bir liste tutulur. Davetliler çocuğu ve ailesini tebrik ederler, fotoğraf çekinirler. “Allah, damatlığına da erdirsin” derler. Çocuğun ailesi de “ Amin, inşallah cümlenin çocuğuyla beraber” der ve sünnet düğünü biter.

Sünnetten sonra çocuğun bakımı dikkatli bir şekilde yapılır. Çocuk 3-4 gün yatar. Üzerine sinek konmasın diye ince tülbent örtülür. Varsa krem sürülür, pudra ekilir, yumuşak tutması için pamuk konulur. Ani hareketler yapmaktan kaçınılır. Bir hafta pantolon, pijama giydirilmez. Serbest olması ve yaranın kanamaması için önceden alman bol entari giydirilir.

* * *

Tahsin ALTIN
Eskişehir İli Sivrihisar İlçesi
Merkez Folkloru -2014- sh.73-78
Categories: Sivrihisar Kültürü