Sivrihisar Ulu Cami Unesco Dünya Mirası Listesinde

UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine Eskişehir Sivrihisar Ulu Cami’de eklendi.

Selçuklu Mimarisinin sayılı örneklerinden ve Anadolu’da bulunan en büyük ahşap direkli camisi olan Sivrihisar Ulu Cami Sivrihisar Belediyesinin 2015 yılında yapmış olduğu başvuru sonucunda alınan kararla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine eklendi. 1275 yılında Mevlana’nın müritlerinden Emineddin-i Mikail tarafından yaptırılan Selçuklu yapıtı 67 adet ağaç sütun üzerine inşa edilmiş ve geometrik şekillerin ahenkli birleşiminden oluşan minberi ile şaheser sanat eseri olarak nitelendiriliyor.

ulu-cami-unescoSivrihisar Belediye Başkanı Hamid Yüzügüllü, ilçemiz tarihi mirası ve kültürel zenginlikleriyle adeta tarihe açılan bir kapı olduğunu belirterek “İlçemizde Selçuklu mirasının en büyük eserlerinden olan Ulu Cami’nin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine girmesinden dolayı büyük mutluluk duyuyoruz. 2014 yılından bu yana tarihi mirası koruma ve kültürel değerlerimize sahip çıkmak adına başlattığımız çalışmaların meyvelerini almaya başlıyoruz. Bundan sonrası Sivrihisar için çok daha önemli, çünkü turizm konusunda büyük bir hamle kazanacak ve bu hamleyi de en iyi şekilde değerlendireceğiz.” dedi.

UNESCO Dünya Mirası Listesine kayıt için ön koşul olan ulusal envanter listesi olarak bilinen Dünya Mirası Geçici Listesine Türkiye tarafından önerilen 10 yeni alanın kaydının onaylanmasıyla Türkiye’nin Geçici Listedeki alanları 70’e yükseldi.

• Bodrum Kalesi (Muğla)
• Sivrihisar Ulu Camii (Eskişehir – Sivrihisar)
• Hacı Bayram Camii ve Çevresindeki Tarihi Alanlar (Ankara)
• II. Bayezid Külliyesi (Edirne)
• Nuru Osmaniye Külliyesi (İstanbul)
• Malabadi Köprüsü (Diyarbakır)
• Van Kalesi (Van)
• Kibyra Antik Kenti (Burdur)
• Yivli Minare Camii (Antalya)
• Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti (Samsun)

***

UNESCO’dan Şehrimiz ve Sivrihisar’a Bayram Hediyesi

Tarihi ve kültürel zenginliği tartışılmaz şirin ilçemiz Sivrihisar, bu zenginliğini hak ettiğini ispatlamaktadır.

Özellikle son dönemlerde çeşitli kurum ve kuruluşların tanıtıma verdiği önem dikkat çekmektedir. Ağustos 2016’da “Dünyanın Merkezi Sivrihisar” adıyla yayın hayatına giren özellikle Selçuklu ve Osmanlı Dönemindeki yüzlerce belge ve bilgilerin su yüzüne çıkmasını sağlayan Sivrihisar Eğitim Vakfı (SEV] şimdi de, yeni ve çok önemli bir eseriyle UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesine giren ülkemizdeki 10 yeni alanın eklenmesi gurur verici bir olaydır.

Bu 10 eserden biri olan Sivrihisar’daki Ulu Cami tarihteki yerini ve önemini ispatlamıştır. Ülkemizde ahşap direk üzerine inşa edilen birkaç camiden biri ve en büyüğü olan Ulu Cami isminden de anlaşıldığı gibi görkemli bir yapıya sahiptir.

Böylesine önemli ata yadigârı şaheserin UNESCO tarafından keşfedilmesi ve Dünyanın mirası listesine alınması bizleri fevkalade mutlu kılmıştır. Tüm girişimcilere özellikle UNESCO Türkiye Milli Komisyonu başkanı Sayın Prof. Dr. Ocal Oğuz’a şükranlarımızı sunarız.

Bu gelişme gerçekten bizlere bayram armağanı olmuştur. Bu vesileyle. Kurban Bayramımızı Kutlar, Sevgi ve Saygılar Sunarım. 09.09.2016

Sivrihisar Eğitim Vakfı
Naci ŞAKAR

***

Yazının yayınlandığı Unesco web site adresi: http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6120/

Sitedeki Yazının Türkçesi

Açıklama

Sivrihisar Ulu Cami, Eskişehir ili Sivrihisar ilçesinde yer almaktadır. Cami 1231-1232 yılında Leşker Emir Celaleddin Ali tarafından yaptırılmıştır. Daha sonra 1275 yılında ve daha sonra 1440 yılında Hızır Bey (Sivrihisar Hakimi) tarafından Mikail bin Abdullah (Anadolu Selçuklu Devleti’nin Valisi) tarafından restore edilmiştir.

Bu yapı Anadolu’da ahşap sütunlu ve çatılı cami grubunda bulunuyor. Ahşap sütunlu ve çatılı cami Anadolu Türk Mimarisinde yaygın değildir. Sivrihisar Ulu Cami gibi Ankara’da Eşrefoğlu Camii (2011 yılında UNESCO Geçici Listesi’nde yazılı), Mahmut Bey Camii (2014 yılında UNESCO Geçici Listesi’nde yazılı), Afyon Ulu Camii ve Arslanhane Camii gibi diğer önemli binalar ile bu nadir mimari tekniği temsil eder.

Bu caminin plan şeması dikdörtgen ve dış duvarlar kesme taştan inşa edilmiştir. Cami, dört giriş kapı ve 67 ahşap sütun tarafından taşınan çatısı vardır. Bu sütunların üst kısımları “Kalem işi” olarak adlandırılan gravürler, kabartma ve geleneksel süsleme tekniği ile dekore edilmiştir. Bu “kalem” adlı özel fırçalar ile ahşap yüzeylerde uygulama süsler geliyor. Rakamları boyamadan önce, üzerinde tasarlanan figürlerin konturları kağıtları delindi. Sanatçılar tarafından geometrik ve bitkisel dekorasyon çizmek için kömür tozu kullanılmıştır. Sivrihisar Ulu Cami “Kalem işi” ahşap yüzey süsleri, çoğunlukla yeşil, kırmızı ve siyah renklerdedir. Ahşap sütunlar bazı taş kaideler üzerinde duruyor ve antik mermer sütun başlıkları var. Sütunlar Sivrihisar ilçesine yakın Pessinus Antik Kentinden getirildiği düşünülmektedir.

Bina Doğu-Batı yönünde ve orta nefli altı nefli diğerlerinden daha yüksektir. Bu mimari tasarım, Orta Asya’da göçebe döneminden eski Türk çadırlarında şeklini hatırlatıyor.

Sivrihisar Ulu Cami yanı sıra onun incelikle dekore edilmiş ahşap minberi ile ünlüdür. Minber ceviz tarafından yapılan ve geometrik ve çiçek süslemeleri ile dekore edilmiştir.

Olağanüstü Evrensel Değer Gerekçe

Tüm ana unsurları ile Sivrihisar Ulu Cami, Anadolu Türk mimarisinin seçkin bir örneğidir. Anadolu’da ahşap sütunlu ve çatılı camilerin en önemli örneklerinden biridir. Bu nadir yapı tekniği Sivrihisar Ulu Cami önemini artırmaktadır. onun dış görünüşü, sade, güzel narin bir şekilde dekore edilmiş ahşap tavan, zemin ve sütunlar iç dolu olmasıdır.

Eşrefoğlu Camii, Afyon Ulu Camii, Mahmut Bey Camii ve Arslanhane Camii gibi Anadolu’da çeşitli ahşap sütunlu ve çatılı cami vardır. Diğerleri ile karşılaştırıldığında Sivrihisar Ulu Cami, geniş boyutlu ve ahşap yüzeylerde süsler ile dikkat çekiyor. Bununla birlikte, onun narin çalışmaları ile ahşap minberi Sivrihisar Ulu Cami’nin önemli unsurlardan biridir.

Çatı 67 ahşap sütunlar tarafından taşınan ve bu sayı Hazreti Muhammed’in vefat yaşı olan (63) ve onun halifeleri (4) sayısını sembolize eder.

Kriter: Ahşap sütunlu ve çatılı cami Anadolu Türk Mimarisinin nadir türüdür. Sivrihisar ulu cami yapıların bu tür zarif örneklerinden biridir. Anadolu’ya gelmeden önce, Türk mimarlar yapı malzemesi olarak taş kullanırdı. Anadolu’ya yerleştikten sonra, taş yerine tuğla ve terra Cota (kiremit) kullanıldı.

Türk mimarlar tarafından, Anadolu Selçukluları döneminde ve daha sonraları çatı taşımak için yapı malzemesi olarak binalarda ahşap kullanıldı. Orta Asya’da geleneksel bir yapı malzemesi oldu. Türk göçebe topluluklar “Oba” kendi çadırlarını kurmak için ahşap kullanmıştır.

Bina tarihi göz önüne aldığımızda, Sivrihisar Ulu Cami bu Orta Asya yapısal bina karakteri taşıyan ve Anadolu’nun bir yaşam tarzı iletimini sembolize ettiğini önermek mümkündür.

Kriter: Ahşap sütunlu ve çatılı cami, Anadolu Türk Mimarisinin eşsiz mimari tasarım temsil etmektedir. Arıtma doğrama çeşitliliği ve iyi korunmuş iç sahip, Sivrihisar Ulu Cami bu tip büyük hayatta örnek biri olarak kabul edilmektedir.

Sivrihisar Ulu Camii büyüklüğü ve ahşap sütunlar ile çatı taşımak için işler yapısal tasarımı ile seçkin bir yapıdır. Bunlar süslü sütunlar çatı için üs olarak hala iyi durumda.

Özgünlük ve / veya bütünlük Tabloları
Kültür varlıkları Taşınmaz Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu deyimi ile korunacak şekilde Sivrihisar Ulu Cami tescil edilmiştir (12/03/1983 tarihli, A-4194 sayılı). Buna ek olarak Kültürel Koruma ve Tabiat Varlıklarını sayılı kanun 2863 için Türk Mevzuatının tarafından korunmaktadır.

Sivrihisar Ulu Cami Hızır Bey (Sivrihisar Hakimi) tarafından 1440 yılında ilk kez restore edildi. Bu restorasyon işleminin (Mekke yönünü gösteren bir cami duvarında niş) mihrap sırasında camide yerleştirildi. Bu mihrap alçı tarafından yapılan ve 15. yüzyıl Osmanlı Dönemi dekorasyon karaktere sahiptir.

Cami Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2015 yılında 1958, 1978 ve son olarak restore edilmiştir. Bu restorasyonda caminin çatı işleri içinde elektrik tesisatı yenilenmiş ve ahşap sütunlar ve çatı takviye edildi.

Bir yapı elemanının ve iç dekorasyon stili olarak ahşap kullanılan Sivrihisar Ulu Cami Anadolu Türk Mimarisinin şaheserlerindendir. Bazı ahşap sütunlar muhtemelen Pessinus Antik Kenti antik mermer sütunlarıdır. Bu yapısal özellik caminin dekorasyon tasarımına katkıda bulunur.

Caminin minberi ceviz malzemeden yapılmış ve incelikle dekore edilmiş. dekorasyon tarzı ve süsleme düzeni açısından, minber Anadolu Selçuklu döneminden en önemli örneklerinden biri kabul edilmektedir. Minber kapısı kanadında, usta ismi “Hasan bin Mehmed” olarak yazılır.

Oyma süs eşyaları özgünlük ve bütünlük büyük ölçüde korunur. Buna ek olarak, ahşap sütunlar, minber veya mihrap üzerinde belirli bir bozulma yoktur.

Sivrihisar Ulu Camii kontrollü ve kültürel ve tarihi değerlerini sürdürmek için devlet tarafından izlenir.

Benzer özelliklere sahip Karşılaştırma

Ahşap sütunlu ve çatılı cami, Anadolu Türk Mimarisinin nadir türüdür. Daha önce, Eşrefoğlu Camii, 2011 yılında UNESCO Geçici Listesi’nde yazılı ve Mahmut Bey Camii 2014 yılında UNESCO Geçici Listesi’nde yazılı olan Afyon Ulu Camii ve Anadolu’da Arslanhane Camii diğer ahşap sütunlu ve çatılı cami. Büyüklük açısından, Sivrihisar Ulu Cami Eşrefoğlu Camii küçüktür ama önermek mümkün. Eşrefoğlu Camii, Sivrihisar Ulu Camii aydınlatma ve havalandırma için çatıda bir açık alan vardır.

Biz Mahmut Bey Camii ve Sivrihisar Ulu Cami arasındaki süsler karşılaştırdığımızda, açıkçası Mahmut Bey Camii içi Sivrihisar Ulu Cami daha canlı ve renkli ama Sivrihisar Ulu Camii birkaç ahşap sütun üzerine “kalem işi” adlı geleneksel renkli süsler görülebilir. Buna ek olarak, yapısal elemanlar olarak antik mermer sütun başlıkları kullanarak Sivrihisar Ulu Cami’nin önemli atıflar biridir.

Categories: Sivrihisar Haberleri