Sivrihisar Ne Zaman İlçe Oldu

Sivrihisar Tarihi

Tarihinin en eski zamanlarından itibaren hep kent merkezi olan Sivrihisar, son dönemlerde ilçe olarak önce Ankara’ya, sonra da Eskişehir’e bağlanmıştır. Yani büyükken küçülmüş, küçükken büyüyen bir yer olmamıştır.

Sivrihisar, Roma döneminde gelişmiş, Bizans döneminde ise büyük bir yerleşim yeri olmuş ve Justinianapolis adını almıştır. Kent bu dönemde Hristiyanlık merkezi haline getirilmiş ve metropolitlik derecesine yükseltilmiştir.

Sultan I. Murat döneminde Osmanlı Devleti sınırlarına dahil edilen Sivrihisar, 1684 yılında Kaza haline getirilmiştir.

Kaynaklara göre, Sivrihisar ilçesi Etiler, Frigler, Roma, Bizans, Selçuklu dönemleri ile Bayezit ve Kanuni döneminde vilayet merkezi; 17. yy’a kadar Bursa Hüdavendigar sancağına bağlıdır. 1845 yılında Osmanlı vilayet teşkilatının kuruluşu ile Ankara’ya, 1912 yılında ise Eskişehir sancağına bağlanmıştır.

20 Eylül 1921 yılında Yunan işgalinden kurtarılan ve Cumhuriyet devrinde 1925 yılında ilçe olarak Eskişehir iline bağlanmıştır.

Sivrihisar’ın İdari Teşkilattaki Yeri

Sivrihisar Etiler, Romalılar ve Bizanslılar döneminde büyük yerleşim yeri ve idari merkezdi. Selçuklular, ilhanlılar devrinde hatta Osmanlıların ilk devirlerinde vilayet merkezi, hatta II. Bayezid ve Kanuni döneminde vilayet ve mutasarrıflık merkezi idi.

H. 1155 – M. 1743 yılından H. 1278 – M. 1861 tarihine kadar Günyüzü ve Yurka-Yörükler kazası Sivrihisar’a bağlı idi. 1355 yılında Orhan Bey’in oğlu Süleyman Bey’in Ankarayı alması ile birlikte Osmanlıların eline geçti. Daha sonraları Karamanoğulları Beyliği ile el değiştirmelerden sonra kent kesin olarak 1405 yılında, Çelebi Sultan Mehmed zamanında Osmanlı sınırları içine alınmıştı. Tapu tahrir defterlerinin tetkikinde, Sivrihisar nahiyesinin Sultanönü Sancağı’na değil de, özel statü ile Hüdavendigar Sancağı’na bağlı bulunduğu görülmektedir.

Sivrihisar’ın 15-16. yy. da sınırları: Güney ve güneydoğuda Sakarya nehri tabii sınırları ise de bugünkü Polatlı, Haymana, Beypazarı ve Günyüzü’ne bağlı birçok köylerin Sivrihisar’a tabi olduğu görülür.

Kuzeyde: Porsuk Çayı’nın kuzeyinde Mihalıççık yayalık alanları dışında kalan, Sakarya Nehri’ne kadar olan köyler.

Batıda: Sultanönü Sancağının Karacaşehir nahiyesinin bittiği yerde, Sakarya Şeydi Suyu hudut olarak Sivrihisar nahiyesi başlar.

Sivrihisar 17. yy. dan (1684) 19. yy. a kadar Hüdavendigar (Liva) Sancağına bağlı bir kaza olarak kaldı. H. 1260 – M. 1880 senesinde Osmanlı vilayet teşkilatı kurulmuştu. Elde edilen kayıtlara göre Sivrihisar’da kaza teşkilatının 1297/1862 yılında kurulduğu (1845) ve 1846’da Ankara vilayetine bağlı bulunduğu, ilk adı, yol üzerinde olduğundan Seferihisar ve Sifrihisar olup, İzmir Seferihisar’la yazılım beraberliği sebebi ile iltibasa mahal bırakmamak üzere, H. 1310 – M. 1892 yılında adının kullanıldığı şekli ile Sivrihisar’a dönüştürüldüğü, Sivrihisar ismini, kuzeyindeki sivri kayalar üzerindeki hisar’dan aldığı (H. 1328) M. 1915 senesinde de Eskişehir’e bağlandığı, o tarihten beri aynı vilayete bağlı olarak zamanımıza kadar geldiği bilinmektedir.

Kaza olarak ilk kuruluşunda (116) köyü ile Günyüzü namında bir nahiyesi vardı. 1891’de iğciler, Çanakçı, Yıldızlı, Yenice, Etrek, Kocahacılı, Kargalı, Türk- taciri köyleri ile 1320/1902’den evvel Kara Hamzalı, Karsaklı, Yassıhüyük, Abdülkerim ve Polatlı köyleri, Günyüzü nahiyesinden alınarak Haymana Kazasına verildi. Sarıobası, Kapulu, Gürsöğüt, Gencali Kebir, Yalnız Çam, Kargı, Mahmudlar, Cenker köyleri, Sivrihisar merkez kazasından ayrılarak Beypazarı kazasına verildi. 1926 senesinde Yassıhüyük, Karacaahmed, Çekirdeksiz ve Tatlıkuyu köyleri kaza haline getirilen Polatlı’ya bağlandı. 1929 senesinde de vilayet merkez kazasına bağlı Çifteler nahiyesinden Nasriye köyünün kazamıza tesbit edilmektedir. 1930 senesinde Kaymaz köyüne 13 köy bağlanmak sureti ile, yeni bir nahiye teşkilatı kurulmuştur. Böylece merkeze bağlı (62) köy, Günyüzü nahiyesine bağlı (18) köyle Sivrihisar’ın 93 köyü olmuştu.*

* Hasan Ayhaner’in öze arşivi. Kaymakam Cemal Tarlan’a ait “Sivrihisar Kazası” isimli etüd.

Günyüzü bucağı, 20. 05. 1990 tarih ve 20523 sayılı Resmi Gazete (s. 30) de yayınlanan 130 ilçe kurulması hakkında- ki kanuna göre, 17 köy’lü ilçe oldu. 01. 08. 1990 tarihinde Günyüzü ilçesine bağlanan Hamamkarahisar köyü, yapılan plebisit sonunda Sivrihisar’da kalmayı istedi. Halkının isteği doğrultusunda il genel meclisi 30 Mayıs 1993 günlü oylama ile Hamamkarahisar köyünün Sivrihisar’a bağlanmasını onayladı. Böylece Günyüzü’ne (16) köy gitmiş oldu. 1975 yılında Yunak ilçesine bağlı Kaldırım köyü Sivrihisar’a bağlandı. Karaçam köyü Sivrihisar’dan ayrılıp Mihalıççık ilçesine gitti.

Halen Sivrihisar’ın 62 köyü, 3 beldesi ve 27 yaylası vardır. Yaylalarından 16 sı (köy gibi) yaz ve kış ikamet ediliyor. 7 si yazlık, 4 ünde (ikamet edilmiyor) sönüktür. Sivrihisar’ın (Kaymaz, Dümrek ve Nasreddin Hoca olmak üzere (3) beldesi 12 Kasım 2012 tarih ve 6360 sayılı kanun gereği diğer köylerle birlikte mahalleye dönüştü.

***

Kaynaklar:
Orhan Keskin – BÜTÜN YÖNLERİYLE SİVRİHİSAR
1- T. Özalp, Sivrihisar Tarihi, s. 1961 s. 13.  T. Özalp, Sivrihisar Tarihi, s. 1961 s. 13.
2- Aşıkpaşazade T. Tevarih ül Al-i Osman Künbül Ahbar c. V. s. 177.
3- Osmanlı Devleti Aliyesinde XIX. yy. 2. yarışma kadar ‘Nahiye: Coğrafi ve idari anlamda bir çevreyi, bazan da geniş bir bölgeyi ifade ediyordu/ (H. Doğru. XV-XVI yy. da Sivrihisar.)
4- XV-XVI. Yüzyılda Eskişehir ve Sultanönü Sancağı s. 87.

Categories: Genel

Yorum Yaz

Mail adresi yazarsaniz yayinlanmayacaktir.
Gerekli alan*