Sivrihisar Ermenileri

1853-56 Kırım Savaşında, padişah Abdülmecid fermanı ile Kırım ve Kafkasya’dan göçmen olarak, Sivrihisar’a yerleşen Ermeniler toplam 4177 kişi olup 360 hane mevcuttu. Sivrihisar’ın kuzeyine Hisar ile Baba çeşmesi arasına Yazıcıoğlu kalesi ve kayalığın eteklerine yerleşmişler. 1916 yılında topluca Suriye’ye dönüyorlar. Oradan da pek çoğu Fransa ve Marsilya’da yerleşmişlerdir. Az sayıda da olsa İstanbul’da varlığı bilinmekte.

Ermeniler Sivrihisar kültürüne ciddi katkıda bulunmuşlar. Özellikle el sanatında (kuyumculuk), terzilik (bayan), bağcılık ve yemek çeşitleri halen sürdürülmektedir. Kendi adlarını taşıyan bağ ve bağ evleri (gavurkoyu) hamamları mevcuttur. *1

Sivrihisar’ın Hristiyan mahallesinde çıkan yangında yüze yakın hanenin yanması üzerine münasip mahallere yerleştirilecek yangın zedelere gerekli yardımların yapılacağı. 23 Temmuz 1905

Telgrafnâme, Geldiği mahal: Ankara, Dahiliye Nezâret-i Celîlesi’ne

Bu gece saat altıda Sivrihisar’ın Hristiyan mahallesinde harik zuhûr ederek seksen yüz hanenin mukterik olduğu ve nüfusça iki nefer ağır surette mecrûh olup eşya ve hânece vukû‘ bulan zâyiât ile muhterik hânenin mikdar-ı hakîkîsinin ve harîkin esbâb-ı zuhûrunun bi’t-tahkik başkaca bildirileceği Sivrihisar Kaymakamlığından iş‘âr olunmasıyla harîkzedegânın münâsib mahallere hemân yerleştirilerek ve içlerinden bî-kudret olanların belediyeden ve iâneten iâşeleri ve tehvîn-i müzâyaka ve zarûretleri esbâbı istik- mâl kılınarak keyfiyetin ve netice-i tahkikatın müsâra‘aten inbâsı cevâben tebliğ kılındığı berây-ı malûmat ma‘rûzdur. Fi 10 Temmuz sene 1321 – Ankara Vâlisi Cevad *2

***

Osmanlı Devleti sınırları içinde yaşamakta olan Ermenilerin dini yapıları, Osmanlı Devletinin koyduğu kurallar çerçevesinde yapılmıştır. Gayrimüslimlerin azınlıkta olmasının da etkisiyle yapıların sayısı da azdır. Osmanlı Devletinde yeniliklerin yoğun yaşandığı 19. yy.da ilan edilen fermanlarla gayrimüslimlerin hakları daha da artmıştır.

1839 Tanzimat Fermanı ve 1856 Islahat Fermanıyla Osmanlı toplumlarında gayrimüslim olan toplulukların sosyal ve siyasal statüsü değişmiştir. Osmanlı Devletinde yeniliklerin yaşandığı bu dönemde, gayrimüslimler özellikle taşrada yoğun imar faaliyetlerine başlamıştır. 19.yy.’ın ilk yarısında, yeni ve değişik bir anlayışın yönetime etkimesi yeni olayların, yeni oluşumların toplum katlarına yansımasına yol açmıştır. Bu da mimarlıkta, daha çok azınlıkların bulunduğu yörelerde, yeni kilise yapılarıyla somutlaşmıştır.

Eskişehir’de yaşayan Ermenilerden ilk bahseden ve Eskişehir Ermenileri konusunda ayrıntılı bilgi veren seyyah Paul Lucas 1705 yılında Eskişehir’e uğrar. Lucas’ın Eskişehir’den 2 kilometre uzaklıkta bir köye gittiği belirtilmektedir. Burada bir tepenin eteğinde Ermenilerin oturduğu aktarılmaktadır.

Eskişehir’e XIX. yüzyılda gelen seyyah J. Macdonald Kinneir’in ise şu anda Eskişehir’in bir ilçesi konumunda olan Sivrihisar’da o dönemde 400’ü Hristiyan olmak üzere toplam 1500 insanın yaşadığı bilgisini verdiği de aktarılmaktadır. Eskişehir ve civarına XIX. yüzyılın ikinci yarısında gelen G. Perrot’un ise Sivrihisar’da yaşamakta olan Ermenilerin varlığından bahsettiği ve Sivrihisar’da bir de Ermeni Okulu bulunduğu bilgisini verdiği belirtilmektedir.

1882 yılında Eskişehir ve civarına gelen diğer gezginler Humann ve Puchstein’in, Eskişehir’in nüfusunu bir kısmı Ermeni olmak kaydıyla 10.000, Sivrihisar’ın nüfusunu ise hane olarak. 2.000 Türk evi ve Sivrihisar’ın kuzeybatısında ise 800 hanelik bir Ermeni Mahallesi olduğu bilgisini aktardığı da belirtilmektedir. Bu rakamlardan da anlaşıldığı üzere Sivrihisar’da yaşayan Ermeniler XIX. yüzyılın ikinci yarısına gelindiğinde sayıları iyice artmış ve artık bir Ermeni Mahallesi oluşturmuşlardır. Bölge olarak bakıldığında, 19. yy.da Ermenilerin, toplum yapısında ve çevre bölgelerin etnik yapısında önemli bir yer tuttuğu bilinmektedir.

Şemsettin Sami’nin yine aynı eserinde Sivrihisar’ın nüfusunun da 4.000’i Ermeni olmak üzere toplam 34.902 olarak aktardığı bilgisi verilir. Tüm bu veriler de gösteriyor ki Eskişehir ilinde XX. yüzyıl başlarına gelindiğinde tren yolunun da yapılmasıyla nüfus artısına paralel olarak Ermeni nüfusu da artmıştır. Ermeni nüfusun artmış olduğu bu bölgede, Sivrihisar İçesinde bulunan ve 1881 yılında yeniden inşa edilen Surp Yerortutyun Kilisesi, bir Ermeni Kilisesi olarak dikkat çekmektedir. *3

Not: Vikipedi sitesinde geçen Ermeniler ile ilgili “soykırım” “tehcir” iddiası ise tamamen yanlış ve kabul edilemez.

Sözde Ermeni Soykırımı İddialarına Tepki ve Cevap >

KAYNAKLAR:
*1- Burası Sivrihisar – Naci ŞAKAR
*2- Osmanlı Belgelerinde Sivrihisar Sh.36-37 (BOA.DH.MKT, 991/24-1)
*3- Yüksek Lisans, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı
Derleyen/Editör: Murat Sevimbay

Categories: Genel

Yorum Yaz

Mail adresi yazarsaniz yayinlanmayacaktir.
Gerekli alan*