Parlamento

PARLAMENTO

Parlamento; İtalyanca konuşmak anlamına gelen “Parlare” fiilinden türemiş bir kelime olup, konuşulan yer anlamına gelir. Bazı filoloji uzmanlarınca, Fransızcadaki “Parler” konuşmak fiili ile “Mentir” yalan söylemek fiilinin birleşmesi olduğu ileri sürülür. Türk Dil Kurumu sözlüğünde Parlame’nto (İtalyanca); Başlıca görevi yasama, devlet bütçesini çıkarma, hükümeti denetleme olan, üyeleri halkoyu ile belirli bir süre için seçilen meclis, meclisler, yasama kurulu, yasama meclisi, yasama organı olarak tanımlanmaktadır. Türkçedeki meclis ve divan kelimelerinin kısmi karşılığıdır.

Bilindiği gibi demokrasilerde, esas olarak üç sistem olur. Parlamenter sistem İngiltere, başkanlık sistemi Amerika Birleşik Devletleri, yarı başkanlık sistemi Fransa’da uygulanan yönetim şekli örneği gibi… Parlamenter sistem on sekizinci yüz yılda İngiltere (Büyük Britanya Krallığı) de siyasi değişim sonucunda ortaya çıkmıştır. Krala karşı halkı temsilen bir parlamento meydana getirerek yasama yetkisini ele geçirmek ve bu suretle kralı denetlemek kaygısıyla icat edilen bir sistemdir. Başlangıçta iki başlı özellikte olan parlamenter sistem, daha sonra ki süreçte kral aleyhine, parlamento lehine gelişmiştir.

Elbette toplumlarda sistemleri tartışmanın hiçbir sakıncası olmamalıdır. Bu tartışmalar en azından toplumdaki fertlerin bilgi birikimlerini artırır. J.S.Mill” Parlamenter sistem özünde ne kadar demokrat gözükse de sakıncası çoktur. Öncelikle halkı temsilen seçilmiş kişiler ilk etapta parti delegelerinin içinde bulunduğu küçük bir oylama ile halka sunulmuştur. Bunlar halkın seçtiği kişiler değildir. İkinci kere, mecliste temsilen toplanan onca grup içinde çoğunluğa sahip topluluk son sözü söyleme, karar yetkisine sahiptir.” Tespitinde bulunur. Uygulamada bu tespitin ilerisinde işlemlerde görülmektedir. Parti delegelerine sorulmadan genel merkezde, genel başkan v,b kişiler, parti içi ve dışı çeşitli kurullar ve kurumlar eliyle herhangi bir şehrin her hangi bölgesine milletvekili adayı tayin edilebilmektedir. Halka düşen dayatılan bu adayı seçmektir. Yani halk seçilmişi seçmektedir.

Parlamenter sistem yürütme otoritesinin yasamadan çıktığı ve yürütmenin yasamaya karşı siyasi sorumluluğunun bulunduğu anayasaya dayalı hükümet biçimidir. Bu sistemin başlıca özellikleri; Yürütme organın yasama organına karşı sorumlu olması, yürütme organının yasama organını fesih yetkisine sahip olması, devlet başkanının sorumsuz olması, yasama ve yürütme organları arasındaki işbirliği ve iki başlı yürütme. Yasama ve yürütme organları zaman, zaman iç içe girmiş, iktidar partileri yasamayı kuvvetler ayrılığı prensibini ortadan kaldıracak durumlara gelmişlerdir. Partilerin hiçbiri çoğunluğu sağlayamadığı zamanlarda koalisyonlar ortaya çıkmaktadır. Yasama görevini terk eden milletvekilleri parti içi demokrasinin gelişmesini de engellemekte, genel başkanın iki dudağı arasına bakıp eleştiri ve öneri haklarından, denetleme görevlerinden vazgeçmek zorunda kalmaktadırlar.

Parlamenter sistemin doğurduğu koalisyonlarda, gizlilik ve ortak sorumluluk ihlal edilmektedir. Koalisyonların yapabileceği icraat, genellikle ilk altı ay için hükümetin devrilmesinin hoş karşılanamayacağı balayı (Cicim) ayında yapılır. Ondan sonra taraflar hareketsiz kalarak gemiyi batırmamaya çalışır, zaman kazanmaya bakarlar. Türkiye de parlamenter sistemin daha ziyade olumsuz yönlerinin baskın çıktığını söyleye biliriz.1970-1980 yılları arasında on yıllık dönemde 13 hükümet görev yapmıştır. Bu hükümetlerin çoğu koalisyon veya azınlık hükümetleridir. Bunun sonucunda Türkiye derin bir ekonomik ve siyasi krize girmiş, yaygın bir terör hareketine sahne olmuştur. Çünkü gerçekten iktidarın kimin elinde olduğu belli değildir. İktidar olanlar muktedir olamamıştır. Genel milletvekili seçimleri zamanında yapılamamış, erken seçimlere gidilmiştir.

Her ülkenin bir takım problemlerinin olması normaldir. Problemlerin olmadığı bir toplum düşünülemez. Yeni problemlerin çıkması ilerlemenin temel şartıdır. Sistemler problemleri çözdükçe daha da güçlenir. Önemli olan problemlerin olmaması değil, bunların çözülmesidir. Eskişehir’imizin tüm milletvekili aday adaylarına ayrı, ayrı başarılar dileriz. Sağlıklı mutlu günler…

Yusuf Mesut KİLCİ/Eğitimci-Yazar