Osmanlı Belgelerinde Dünyanın Merkezi Sivrihisar

Osmanlı Belgelerinde Dünyanın Merkezi Sivrihisar

osmanli-belgeleri-kitap-arma

KİTAP HAKKINDA

Önsöz

osmanlı-belgelerinde-sivrihisar-arkaBu kitap Sivrihisar’a aittir. Bir şehrin, bir medeniyetin, bir kültürün ve bir tarihin hikayesi ve izlerini takdim edeceğiz sizlere.

Tarihçiler genelde savaşlar, kahramanlıklar ve biyografilere odaklanır. Oysa ki tarih insanları, şehirleri ve uzak, yakın önemli konuları bizlere aktaran kayıt ve belgelerdir.

Son dönemlerde bu hal yön değiştiriyor. Sosyal ve yerel tarih araştırmaları ciddi oranda artıyor. Bu bağlamda şehirlerin hayat hikayeleri de okuyucuların dikkatine sunuluyor.

Şehir tarihleri bize sadece geçmişi anlatmıyor. Geleceğe dair zengin malzeme sunuyor.

Bizde bu düşünceyle kendimizi daha doğru tanıtabilmek hatta pek çok bilinmeyenleri gün ışığına çıkarmak için Sivrihisar’ı seçtik.

Niçin Sivrihisar ?
İlk çağlarda Sivrihisar ve çevresinin TRAK asıllı bir kavmin yaşadığı tarihi kaynaklarda belirtilen yazılı ve belgeli bilgiler ( M.Ö. 1300-600) yıllarında, buranın Etilerden başlayarak “Salipa” , “Spalya” , “Abnustula” , “Justiniapolis” Kazvini tarihinde “Sibrihisar” daha sonra “Seferihisar” (cephelere çok asker gönderdiği için) “Amuriy” ve “Mamuriye” isimlerini almıştır. Şehrin bulunduğu coğrafyada Lidyalılar, Frigler, Hititler, Roma ve Bizanslar daha sonra 1071’de Anadolu’ya yerleşmeye başlayan Türkler tarafından uç beyliği olarak Selçuklu, İlhanlı, Orhangazi tarafından 1334 yılında Osmanlı İmparatorluğunun çok önemli yerleşim yerlerinden birisi olmuştur. Özellikle Selçuklu Döneminde adeta Eyalet Merkezi gibi önemsenmiş barındırdığı imar ve eğitim değerleriyle bunu ispatlamıştır.

Dünyaca bilinen ve önemsenen Frig Vadisi, Kütahya, Afyon, Seyitgazi ve Han’dan sonra Sivrihisar bölgesinde devam eder. Adı geçen bölge aynı zamanda kral yolu olarak bilinmektedir. Sivrihisar bu güzergahta Friglerin mitolojik ana kraliçesi Kybele’nin (Manga matar) memleketi Pessinus, dönemin haç ve ticaret merkezi idi. Pessinus’tan sonra Kybele’nin oğlu olan Kral Midas’ın yerleşimi başlar ki, Sivrihisar Balkayası olarak bilinen bölge, Midas’ın yazlık yaşam yeri olarak bilinirken, bu vadide besin amaçlı at yetiştiriciliğinin yapıldığı belgeleriyle görülmektedir.

Sivrihisar ezelden bu yana eğitime verdiği önemle ünlüdür. Selçuklu ve özellikle Osmanlı İmparatorluğu döneminde, şehir merkezindeki 14 medresede yetişen ve döneme damga vuran ilim, bilim, filozof, halk ve hak alimleriyle ün kazanmıştır. Her biri alanında dünyaca tanınan, Yunus Emre ve Nasrettin Hoca gibi büyüklerimiz, sadece yaşadıkları topraklarda değil, bütün insanlık alemine kuvvetli mesajlar vermişlerdir.

osmanlı-belgelerinde-sivrihisar-nasrettin-hocaDoğumunun 750. Yılı kabul edilen 1991 yılını UNESCO “Dünya Sevgi Yılı” ilan ederek bu toprakları onurlandırmıştır. Yunus Emre Hazretleri “Gelin tanış olalım işi kolay kılalım, sevelim sevilelim dünya kimseye kalmaz.” ifadesiyle sevginin önemini asırlar öncesinde dile getirmişti. Tüm alemi güldürürken, aslında insanların düşünmelerini sağlayan dünyada benzeri olmayan filozof Nasreddin Hocamızın anayurdu da Sivrihisar’dır.

Anadolu’nun ilim ve irfan merkezi olan Sivrihisar medreselerinde yetişen, Osmanlı İmparatorluğu döneminde vezir, kadı ve İstanbul medreselerine müderris yetiştiren, varlıkları halen anılan ve ünleri sınırlarımızı aşan İrfaniye, Cafer-i Tayyar, Seyit Nureddin, Alemşah, Sofi Bey ve Aziziye Medreselerinde yetişenler devlete istikamet vererek mühim mevkilerde bulunmaktadır. İstanbul’un fethi öncesinde, Sultan Mehmet Han tarafından fetih seferine ne zaman çıkılması konusunda görüş ve fetvası (o dönemde şeyhülislam kurumu olmadığından) istenen fetihten sonra İstanbul’un ilk kadısı olan, Fatih Sultan Mehmet’i bir konuda kendi huzurunda muhakeme eden ve haksız bulan, görevi süresince hak ve adaletten taviz vermeyen başarısından dolayı Sultan tarafından kendisine arpalık olarak köy bağışlanan (günümüz Kadıköy) Nasreddin Hocanın torunlarından, Sivrihisar’daki İrfaniye medresesinin kurucusu Hızır Bey Çelebi’nin memleketi keza Sivrihisar’dır.

Sultanahmet Camisinin ibadete açılışı sırasında, padişah tarafından cami anahtarı kendisine verilen ve camiyi açan, ilk hutbesiyle Galata Kilise papazının kelime-i şehadet getirip Müslüman olmasına vesile olan, 7 padişah yönetiminde yaşayan, Aziz Mahmud Hüdai Hazretlerinin yurdu da Sivrihisar’dır.

Her biri ayrı ayrı kıymet olan Kara Hayrettin Paşa, Seyyid Şeyh Mahmud, Şeyh Abdulvehhab, Seyyid Şeyh Osman Afif Sivrihisari, Sinan Paşa, Selman-el Farisi, Şeyh Baba Yusuf, Seyyid Nureddin ve Cumhuriyet Döneminin edebiyat ustalarından Prof. Mehmet KAPLAN’m hayat hikayeleri Sivrihisar’la örtüşmektedir.

Görüldüğü gibi tarih boyunca pek çok değere ev sahipliği yapan Sivrihisar, hak ettiği yere gelememiş, kutlu mazisi yeterince tanıtılamamıştır. Bu durumda kendi vebal ve kusurlarımızın varlığını kabul ederek çalışmaya koyulduk ve Osmanlı Belgelerinden oluşan kitabımızı hazırladık. Çalışmalarımızda emeği geçen herkese en içten dileklerimizle teşekkür ediyoruz.

Sivrihisar Eğitim Kültür ve Dayanışma Vakfı
Yönetim Kurulu

Sunuş

osmanlı-belgelerinde-sivrihisar-icTarih süresince pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Sivrihisar, Anadolu’nun ilk yerleşim yerlerinden olma özelliği sonucu, yönetim, eğitim, kültür, askeri ve sosyal yönden hep ilk sıralarda yer almıştır. Anadoluyu aydınlatan Alim, Ulema, düşünür ve devlet yöneticilerinin diyarı olan Sivrihisar’ın ülke topraklarındaki yeri tartışılmaz.

Kitabımızın kapak ismini bilinçli seçtik. Hemşerimiz filozof Nasrettin Hoca’ya sormuşlar, Dünyanın merkezi neresidir diye, cevap olarak Karakaçan’ın ön ayağının bastığı yer, Dünyanın merkezidir inanmıyorsanız ölçün demiştir.

Günümüz toplumlarının ulaşmayı amaçladıkları, ancak henüz yeterince mesafe alamadıkları “farklılıklarla birlikte hoşgörü içinde yaşama” kültürünün, Sivrihisar’da hayata geçirildiği çalışmada yer alan belgelerin incelenmesiyle bir kere daha anlaşılmaktadır.

Son yıllarda tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yerel tarih çalışmalarında bir artış gözlenmektedir. Bu cümleden Sivrihisar Eğitim Vakfı olarak üstümüze düşen görevlerden biri de Sivrihisar’ımızın tarihi geçmiş ve birikimini günümüz kuşaklarına aktarmaktır. Bu görevin bir gereği olarak “Tarihin Canlı İzleriyle Sivrihisar” isimli çalışmaya başlamıştık. Elinizdeki bu çalışma ile de Sivrihisar’ın zengin ve köklü bir tarihi geçmişe sahip olduğuna tanıklık etmiş olacaksınız.

Belgeleri incelediğimizde Sivrihisar ve Sivrihisarlıların özellikleri hakkında üzerinde durmamız gereken birçok başlık olduğunu görmenin yanında, bilhassa hemşehrilerimizin asil özelliklerinden olan yardımseverlikleri ve hoşgörü çıtalarının yüksekliğine değinmek istiyoruz.

Eğer uygarlık, medeni olmakla ölçülüyorsa o zaman Sivrihisar’ın değeri insana saygı, mağdura ve mazluma kucak açısındaki gönül coşkusu bu şehrin tarihine işlenmiştir. Öyle ki Kurtuluş Savaş’ında cephedeki kahraman askerimizin ayağına çorap, ekmeğine katık veren ailenin, eri ayrı eşi ayrı maddi katkıda bulunan aralarında topladıkları 4000 TL. ile uçak satın alıp, şanlı ordumuza armağan eden. Ulu Önderimiz Atatürk’ün methiyesine mazhar olan benzeri pek çok hizmetleriyle ecdadımızın davranışları tarihe kazınmış olan Sivrihisarlı olmakla yerinde bir övgüyü hak etmişiz.

Elinizdeki bu çalışma Osmanlı arşivinde mevcut belge külliyatlarından özenle seçilmiş 1520-1920 yıllar arasındaki tarih dilimize ait Sivrihisar ve çevresinin ekonomik, siyasi, askeri, sosyal, kültürel, ticari, özellikle eğitim konuları hakkında bize heyecan verici bilgiler sunmaktadır.

Bu değerli belgeleri ortaya çıkararak ecdadımıza olan borcumuzun küçük bir kısmını ödemeyi amaçladık.

Uzun süren araştırmalar sonucu bu çalışmayı hazırlayıp, okuyucularıyla buluşması imkanını sağlayan Sivrihisar Eğitim Kültür ve Dayanışma (SEV) Vakfına ve bu eserin hazırlanmasında emeği geçen Doç. Mehmet TOPAL, Prof. Dr. Ahmet KARTAL, Prof. Dr. M. Kemal BİÇERLİ, Prof. Dr. Ö. Adil ATASOY, Cahit ATIŞKAN, Araştırmacı İskender TÜRE, Beyhan ATMACA, Doç. Dr. M. Mahur TULUM, Ahmet Bican ATMACA, Mütevelli Temsilcimiz Orhan KESKİN, Nur Ceyda ÇINAR, Bekir KALIR, Sezgin DEMİR, Murat BARIŞ, Mustafa KARA, Hakan BESLER, Yasin ATIŞKAN, Ziya KANDİLCİ, Ali KILIÇASLAN, İrfan ÜNVER ve Yurdagül BENUĞUR’a sonsuz teşekkürlerimizi sunuyoruz.

S.E.V. BAŞKANI – Naci ŞAKAR

İÇİNDEKİLER

osmanlı-belgelerinde-sivrihisar-on– ANKARA SALNAMESİNDE SİVRİHİSAR
– İDARİ YAPI-İMAR-ARKEOLOJİ
– DİNİ HAYAT-EĞİTİM
– HUKUKİ-SİYASİ-ASKERİ MESELELER
– SAĞLIK
– SİVRİHİSAR MUHACİRLERİ
– OSMANLI BÜROKRASİSİNDE SİVRİHİSARLILAR
– SİVRİHİSAR’DA SELÇUKLU İZLERİ
– TANINMIŞ ŞAHSİYETLER

Hazırlayan
Tuğba KERPİÇ

Transkribe
Hilal DOĞAN AKTAŞ
Sinan SATAR

Tashih
Ümmühani ÜNEMLİOĞLU

Editör
Doç. Dr. Mehmet TOPAL

Proje Yöneticisi
Alparslan TAŞKIRAN

Grafik Tasarım & Kapak
Barış Süslü be.net/barissuslu

Baskı
Seçil Ofset – 100. Yıl mahallesi Matbaacılar sitesi 4. Caddes No:77 Bağcılar / İstanbul

Dünyanın Merkezi Osmanlı Belgelerinde Sivrihisar‘ adlı kitabın tüm yayın hakları Sivrihisar Eğitim, Kültür ve Dayanışma Vakfı’na aittir. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir. İzinsiz çoğaltılamaz ve basılamaz.
ISBN 978-605-83261-0-1
Sivrihisar Eğitim, Kültür ve Dayanışma Vakfı Deliklitaş Mahallesi Gürman Sokak No:35 ESKİŞEHİR
Tel: 0.222 221 55 44 Fax: 0.222 221 00 27

Categories: Sivrihisar Haberleri