Kaplıca Kültürü

KAPLICA KÜLTÜRÜ

Kaplıca; Sıcak yer altı sularından faydalanmak için çıktıkları kaynakların çevresine kurulan hamam görünümündeki tesislere denir. Kaplıca, ılıca kelimesinden türetilmiştir. Kapalı ılıca kelimesi sonra kaplıcaya dönüşmüştür. Halk arasında Kudret hamamı da denir. İçmece; Tedavi maksadıyla içilen şifalı su kaynaklarıdır. İçmeceler; Sindirim sistemi, ürolojik, romatizma gibi hastalıkların tedavisinde kullanılır. Şifalı sular su kaynağının bulunduğu yerden içilmelidir. Kaplıcalar ve içmeceler şifa kaynağıdır.

Tarihi süreçte kaplıcaların antik Mısır, Yunanlılar tarafından kullanıldığını kaynaklardan öğreniyoruz. Grekli Herodot şifalı sularla tedavinin ilkelerini belirlemiş, Hippokrates ise sıcak yer altı sularıyla tedavi metotlarını açıklamıştır. Anadolu da Hititlerin hamamlar inşa ettikleri bilinmektedir. Romalılar Radyoaktif suların kullanımı için hekimlikle ilgili okullar açmıştır. Savaş sırasında ve sonrasında yaralı askerlerin hastalıklarını iyileştirmek için kullanılan hamamlardan spor amaçlı faydalanılmıştır. Orta çağda Hıristiyanlar eski medeniyetlerden kalan hamamların çoğunu kendi inançlarına ters düştüğü gerekçesiyle yağmalamış, yıkmış ve ortadan kaldırmışlardır.

Türkler Anadolu’ya geldiklerinde Bizans topraklarında eski medeniyetlerden kalan virane kaplıcaları buldular. Çünkü Bizans kültüründe kaplıca kültürü yaygın değildi. Sadece saray mensuplarına özel birkaç hamam bulunuyordu. Selçuklular ve Osmanlılar İslam dinin temizliğe önem vermesinden dolayı eski medeniyetlerden kalan hamam ve kaplıcaları yeniden imar ettiler, geliştirdiler. Selçuklu ve Osmanlı Toplumunda kaplıca ve hamam kültürü o kadar gelişti ki bu olgu günümüze ulaştı. Dünya’da bu kültür sayesinde “Türk Hamamı” kavramı meşhur olmuştur.

Eskişehir ve ilçelerindeki kaplıca ve içmecelerin varlığı Grekli Athenaios (M.S 200) dan Matrakçı Nasuh(1536), Evliya Çelebi (1648) Charles Texier (1834)e kadar bir çok gezgin ve yazarın kaynaklarında söz edilmektedir. Günümüzde Eskişehir il merkezinde Erler, Vakıf (Yeni), Alçık, Işıklar, Güneş, Şiraze, Keçeciler, Önkal gibi hamam ve banyoların yanında Uysal ve Has, Deda ve Rixos gibi Termal otel ve kaplıcaları sayabiliriz. Eskişehir Kızılinler mahallesinde Kızılinler kaplıcası, Hasırca çiftliği Hasırca kaplıcası, Yenisofça mahallesi ılıcası, Aşağı ve Yukarı ılıca mahallesi sıcak suları, Alpu ilçesi Uyuzhamam mahallesi Uyuz hamamı, Beylikova ilçesi İmikler mahallesi Selçuklu hamamı, Çifteler ilçesi Kırkkızbaşı mahallesinde çifteler hamamı, Çifteler ilçesi İhsaniye mahallesinde ılıcabaşı, İnönü ilçesi İnönü termal otel ve kaplıcaları Günyüzü ilçesi Gümüşkonak (Yörme) mahallesi Gümbürdek, Ilıca altı hamamları, Mihalgazi ilçesi Sakarıılıca kaplıcaları, Aytaç termal otel ve kaplıcası, Mıhalıçcık ilçesi Yarıkçı mahallesi Yarıkçı kaplıcası, Seyitgazi ilçesinde Alpanos kaplıcası, Sivrihisar ilçesi Hamamkarahisar mahallesinde Çardak hamamı termal otel ve kaplıcası, Dumluca mahallesi Doğrul hamamı, Kepen çayı gibi sıcak su kaynakları ve Sarıcakaya ilçesi Laçin mahallesi Maden suyu, Mihalgazi ilçesi Sakarıılıca Maden suyu, Sivrihisar ilçesi Aktaş mahallesi Şeker suyu, Çaykoz ve Dinek suları içmece suyu olarak bilinmektedir.

Kaplıca ve içmeler insan sağlığı açısından faydalı olduğu, bazı hastalıkları iyileştirici özelliği bilindiğinden turizm açısından önemlidir. Sıcak ve minareli sular, çamurlar ve gazlar bulundukları yörede iklim faktörleriyle birlikte değerlendirilerek kür tarzında uygulama yapılır. Kaplıca ve içmece tedavisinin tıptaki adı Balneterapidir. Genel turizm arzı beş grupta toplanır. Doğal kaynaklar, Alt yapı, Ulaştırma ve ulaştırma donanımı, Üst yapı ve Kültür; Tarih, sanat, mimari, folklor, spor v.b değerler. Bu beş ayak sağlık turizm içinde geçerlidir. İnsanların sağlık nedeniyle oturdukları yerden başka yerlere gitmelerine sağlık turizmi denir. Sağlık turizmi kaplıca-içmece, medikal ve geriatri turizmi olmak üzere üç başlıkta incelemek mümkündür. Kaplıca-içmece ve medikal turizmi termomineral su banyosu, içme, inhalasyon (buğu, buhar), çamur banyosu yanında iklim kürü, fizik tedavi, rehabilitasyon (iyileştirme), egzersiz, psikoterapi, diyet gibi destek tedavi yanında eğlence ve rekreasyon (spor ve açık alan etkinliği) amaçlı kullanım şeklinde tarif edilir. Özel bakım gören yaşlı insanların sağlık yönünden bakımına geriatri denilmektedir.

Termal turizminde şehrimizin sahip olduğu potansiyelin değerlendirilmesi için öncelikle mevcut işletmelerin kalitesinin artırılması, işletmeler kalite ile ilgili hedefler belirlemeli, kaliteyi stratejik planlamaya dâhil etmelidir. Müşterilerin ihtiyaçları kalite hedefleri ile bütünleştirilerek bir plan dâhilinde uygulanmalıdır. Yerli müşterilerin yanında yabancı müşterilere de yönelik çalışmalar yapmalıyız. Tanıtım reklam ve pazarlama işlerini etkin olarak yapmalıyız. Çevre analizi yapılmalı kalite misyonu belirlenmeli, stratejik kalite hedefleri oluşturulmalı ve uygulanmalıdır. Sağlık turizmi güvenilir ve kaliteli tesislerde, kalitenin önemini kavramış personel ile geliştirilebilir. Bu konuda yerel yönetimler Büyükşehir başta olmak üzere masa oluşturmalı sorumlu oldukları bölgelerde bulunan doğal sıcak su kaynaklarını, ormanı ve doğayı nasıl verimli kullanabiliriz sorusuna cevap aramalıdır. Sağlık turizminde yap işlet devret formülü de düşünülebilir. Sıcak su kaynakları sağlık turizminin dışında tarımda seracılıkta kullanılabilir. Bu konuda projeler geliştirilerek kamu yönetiminden destekler alınabilir.

İlimiz ilçeleriyle birilikte termal, medikal ve geriatri turizminde değerlendirilecek avantaja sahiptir. Bu avantajı kaliteli hizmet, hizmet çeşitliliği ve tesislerle birleştirilerek sağlık turizmi alanında yöresel, ulusal ve uluslar arası turizm hareketlerinde rahatlıkla yer alabilir.

Yusuf Mesut KİLCİ
Eğitimci Yazar