Hacivat ve Karagöz Sivrihisar’da

Bir anlamıyla dericilik sanatının sergilenmesi olan Hacivat – Karagöz, küçük büyük her yaştan insanın ilgisini çeken bir gölge oyunudur. Önceleri dana veya deve derisinden “nevregan” denilen bıçak ile işlenerek oyunun karakterleri hazırlanırdı. Sonraları deri yerine bulunması kolay materyallerden hazırlanan ve karakterlere ışığı daha iyi yansıtması amacıyla delikler açılmakta ve kök boyalarla (bulunmaması durumunda su bazlı ekolin boya) renklendirme işlemi yapılmaktadır.

“Türk gölge oyunu Karagöz” kitabı sh. 40-42’de Karagöz ve Hacivat’ın yaşadıklarına ve dönemlerine dair bazı rivayetler anlatılmaktadır. Hemen her kaynakta yer verilen bu rivayetlerden 4. Rivayette:

“Sivrihisar Beyi kendisine bir saray yaptıracaktır. Mimarı da Hacivat’tır. İşçiler arasında bulunan Karagöz de dülger olarak çalışmaktadır. Ancak Karagözün tuhaflıkları işçileri çalışmaktan alıkoymaktadır. Her cuma sarayın durumunu görmeye gelen Bey, işlerin niçin ilerlemediğini öğrenince Karagözün başını kestirir.

Bir süre sonra başka bir beyin açtığı savaşı kaybeden Beyin bütün neşesi kaçar. Hacivat da, Karagözü öldürtmeseydi böyle kederli günlerinde kendisini eğlendirebileceğini söyler. Bey de, onun tuhaflıklarını anlatmasını ister; böylece kederlerinden kurtulacaktır. Bunun üzerine Hacivat, başta Karagöz ve kendisininkiler olmak üzere, yapıda çalışan işçilerin tasvirlerini keserek oynatmaya başlar.”

Nurettin SEVİN, Türk Gölge Oyunu, İstanbul 1968,76 + [1]

Kaynak: Akçağ Yayınları, Türk Gölge Oyunu Karagöz – Prof. Dr. Saim Sakaoğlu
Ankara 2011 – ISBN: 978-975-33M83-4

Karagöz oynatan ve seslendirmesini de yapan kişiye “Hayali” adı verilir. Hayalinin her karakteri seslendirirken ses tonunu karaktere göre ayarlaması ve şivelere dikkat etmesi oyunun bütünlüğü açısından oldukça önemlidir. Karagöz oyununda konular komik öğeler vurgulanarak ilerler. Yanlış anlamalar, abartmalar, söz oyunları, karakterlere ait taklitler mizahı besler.

Karagöz sıradan bir halkı temsil eder. Okur- yazarlığı yoktur, yalandan ve ikiyüzlülükten hoşlanmaz. Çabuk sinirlenir; ama öfkesi hemen yatışır. Oyunda ana karakterlerden biri de Hacivat’tır. Okumuştur, güzel konuşur, bilgilidir, ancak çıkarcıdır, nabza göre şerbet vermeyi iyi bilir, kurnazdır, perdeye giren her karaktere yardımcı olmaya çalışır, Karagöz’e iş bulup onun sırtından geçinmeye çalışır. Oyunda Zenne, Çengi, Tuzsuz Deli Bekir, Çelebi, Tiryaki, Matiz, Beberuhi, Laz, Kayserili, Kastamonulu, Rumelili, Çerkez, Arap, Rum, Ermeni, Yahudi, Çengi gibi dönemin dikkat çeken tiplemeleri de yer almaktadır. Karagöz, 2009 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi’ne kayıt ettirilmiştir.

Categories: Genel