Geçmişten Günümüze Sivrihisar

KİTAP HAKKINDA

Sivrihisar Belediyesi kültür yayınlarından, 32 bilim insanının bildirileriyle oluşan GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE SİVRİHİSAR kitabı antik çağdan günümüze Sivrihisar’ı farklı yönleriyle anlatıyor.

kitap

Uygarlıklar Beşiği Sivrihisar

Sivrihisar Eskişehir ilinin en büyük ilçesidir. Eski çağlardan itibaren tarihi ticaret yollarının kesişme noktası üzerinde bulunan ilçede tarihin her dönemine ait kalıntı ve eserlere rastlamak olanaklıdır.

Balkayası Mevkii’nde bulunan kırmızı boya ile resmedilmiş at, insan ve köpek figürleri Kalkolitik çağa tarihlendirilmiştir. Hititler ve Roma imparatorluğu döneminde kullanılan ve Ege’den Karadeniz’e uzanan “Kral Yolu” Pessinus (Ballıhisar) Sivrihisar sınırları içerisinden geçmektedir.

Efsaneye göre dokunduğu her şeyi altına çevirme yeteneği olan Kral Midas’ın mezarı ve Frig anıtları (Yazılıkaya)da ilçe sınırları içerisindedir.

Roma ve Bizans imparatorlukları döneminde ilçe kayalıklara daha yakın bölgede iken (Sivrihisar Kalesi ve çevresi), kalıntıların çokluğundan dolayı Selçuklular döneminde daha aşağısına bu günkü bulunduğu yere konumlandırılarak, bir Türk yerleşim birimi haline getirilmiştir.

Anadolu Selçukluları döneminde Karahisar adıyla anılan ilçede birçok camii, han, hamam ve medreseler inşa edilerek bölge bir kültür merkezi haline gelmiştir.

Selçuklu döneminden günümüze ulaşan Ulu Camii, Anadolu’daki ahşap direkli camilerin, Alemşah Kümbeti ise taş işçiliğinin nadir örneklerinden biridir.

Kısa süre İlhanlı Devleti ve Germiyanoğulları Beyliği’nin kontrolünde kalan ilçe, I. Murat (1362-1389) döneminde Osmanlı Devleti sınırlarına dahil olmuştur.

Dünya Savaşı ve sonrası Mondros Mütarekesi döneminde işgaller başlayınca, parçalanma planlarına karşı Mustafa Kemal (Atatürk) Paşa önderliğinde başlayan Anadolu direnişine Sivrihisar tereddütsüz katılmıştır, ilçenin bu tutumu diğer ilçelerinde Kuvayı Milliye’ye katılmasında etkili olmuştur.

Eskişehir’in İngiliz işgalinden kurtarılması sürecinde de Sivrihisar önemli bir rol oynamıştır. Nitekim Ali Fuat Paşa’nın I. Eskişehir Harekâtı ile buraya gelmesi ile Sivrihisar ve Mihalıççık ilçeleri Milli Kongreye bağlandıklarını ilan etmişlerdir. Mustafa Kemal Paşanın karar ve desteği, Ali Fuat Paşa’nın çabalarıyla Sivrihisar başta olmak üzere çevre ilçelerden alınan destekle gerçekleştirilen II. Eskişehir Harekâtı ile Eskişehir’de 423 gün süren İngiliz işgaline son verilmiştir. Ancak çok kısa bir süre sonra bölge Yunanlılar tarafından işgal edilmiştir.

Sivrihisar halkı, Yunanlıların işgal ve çekilme süreçlerinde büyük eziyetler yaşamıştır. Her türlü yaralama, öldürme, yağma, yakma, yıkım gibi bu çok yönlü saldırı karşısında umudunu yitirmemiş ve direnmiştir. Çekilen her türlü yokluk ve yoksulluğa rağmen Batı Cephesi’nde yapılan savaşların tümünde milli orduyu desteklemiştir. Hatta aralarında topladıkları bağışlarla uçak satın alarak “Sivrihisar” adıyla orduya bağışlamışlardır.

Sakarya Savaşının kazanılması ile birlikte İtilaf Devletlerinin yaptıkları ateşkes ve barış önerilerine verilecek yanıt Sivrihisar’da hazırlanmıştır. Böylelikle Milli Mücadele sürecinde Ankara dışında toplanan ilk Bakanlar Kurulu Sivrihisar Zaim ağa Konağında gerçekleştirilmiştir.

Kurtuluş Savaşının başarıya ulaşması ve Cumhuriyetin ilanıyla birlikte gerçekleştirilen devrim atılımları Sivrihisar’da da yankı bulmuştur. Eğitimde, kültürde, tarımda ve ticarette her türlü gelişme Sivrihisarlılarca hemen benimsenerek modern Sivrihisar’ın ilk tohumları atılmıştır.  – Zafer Koylu Eskişehir, Mayıs 2017 –

SUNUŞ

Günümüzde Eskişehir ilinin en büyük ilçelerinden birisi olan ve adım sivri bir tepe üzerine yer alan kalesinden alan Sivrihisar, Frig, Lidya, Pers, Büyük İskender, Roma, Bizans, Selçuklu, Karamanoğulları ve Osmanlı devirlerini yaşayan bir kent olarak oldukça köklü bir geçmişe sahiptir. 1071 Malazgirt Savaşı sonrasında Selçukluların Anadolu coğrafyasını yurt edinmeye başlamalarıyla birlikte Türk-İslâm hakimiyeti altına giren Sivrihisar kenti, merkezinde yer alan Ulu Cami ile Selçuklu serhad şehrinin en önemli sembollerinden birisini oluşturmuştur. Osmanlı erken döneminde Osmanlılar ile Karamanoğulları arasındaki siyasi çekişmeler sırasında sık sık el değiştiren bu şehir I. Mehmed devrinde kesin olarak Osmanlı hakimiyeti altına girmiş, bilhassa ticari bakımdan önemli şehirlerden birisi olarak varlığını sürdürmüştür. Ermeni nüfusun mevcudiyeti ile, Müslüman ve gayrimüslim unsurların bir arada yaşama tecrübesinin önemli bir numunesini de meydana getiren Sivrihisar’a XIX. yüzyıl sonları ile XX. yüzyıl başlarında Kafkasya, Kırım, Romanya ve Bulgaristan’dan göç eden ahali iskân edilmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nda Yunanlılar tarafından işgal edilmiş ve 1 Eylül 1923 tarihinde kurtarılmıştır.

Ulu Cami’nin yanı sıra Alemşah Mescidi, Kurşunlu Cami, Hoşkadem Camii, Necibüddin Mescidi, Kılıç Mescidi, Aziz Mahmud Hüdayî Mescidi çok sayıda caminin ve Anadolu’daki en büyük Ermeni Kilisesinin mevcudiyeti şehirdeki canlılığın en güzel ifadeleri olarak kabul edilebilir. Sivrihisar aynı zamanda gerek Osmanlı döneminde gerekse günümüzde pek çok entelektüel şahsiyetin doğup büyüdüğü bir şehir olması bakımından da önem taşımaktadır. Yunus Emre, Nasreddin Hoca, İstanbul’un ilk kadısı Hızır Bey, Fatih Sultan Mehmed ve II. Bayezid devrinin önemli alimlerinden Sinan Paşa, Aziz Mahmud Hüdâyî bu şehirde büyüyen âlim ve mutasavvıflardan bazılarıdır. Son yüzyılın önde gelen edebiyatçılarından Mehmet Kaplan da yine bu şehrin yetiştirdiği önemli mütefekkirler arasında sayılabilir.

Görüldüğü üzere böylesine önemli bir tarihi geçmişe, kültüre, edebiyata, sanat ve mimariye sahip olmasına rağmen Sivrihisar’a dair yeterince çalışma yapılmamış olması bu kitabın hazırlanmasındaki başlıca etkendir. Bununla birlikte bu mütevazı çalışmanın Sivrihisar’a dair bundan sonra yapılacak çalışmalara giriş olmak dışında bir iddiası yoktur. Sivrihisar Kitabı, Sivrihisar Belediyesinin ev sahipliğinde 24-25 Ekim 2015 tarihinde gerçekleştirilen I. Uluslararası Sivrihisar Sempozyumu’nda sunulan bazı bildirilerden meydana gelmektedir. Gerek sempozyum sürecinde gerekse kitap haline getirilmesi aşamasında çok sayıda değerli ismin katkısı oldu. Sivrihisar Sempozyumu düzenlenmesi değerli dostum Prof. Dr. İsmail Güleç’in fikriydi. Sonraki süreçte bilhassa organizasyonun sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesinde Basri Özçelik’in büyük katkıları oldu. Sempozyum sekreteryasının desteğini her zaman yanımda gördüğüm fedakâr meslektaşım Ayşe Derya Saraçoğlu üstlendi. Kendilerine teşekkür etsem azdır.

Sivrihisar Belediyesinin kıymetli başkanı Hamid Yüzügüllü’nün desteği, gayreti ve teşvikleri olmasaydı bu sempozyum ve dolayısıyla bu kitap ortaya çıkamazdı. Her zaman bizleri güler yüzle, büyük bir kibarlıkla karşıladı, zorlandığımız zamanda sıcak tebessümüyle her daim yanımızda oldu. Kendilerine ne kadar teşekkür etsem azdır.

Hazırlanan kolektif kitaplarda teşekküre en fazla hak eden hiç şüphesiz ki, eserin muhtevasını oluşturan yazıları kaleme alan değerli bilim insanlarıdır. Sempozyuma gelerek değerli bilgilerini bizlerle paylaşan, sonrasında değerli yazılarını göndererek kitabın oluşmasına katkı sağlayan değerli meslektaşlarım Ali Arslan, Biray Çakmak, Burak Çıtır, Cem Boz, Çiğdem Belgin Dikmen, Dilek Çetindaş, Ersin Kırca, Ferruh Toruk, Fikriye Boy, Gökden Göker, Hamza Gündoğdu, Hüseyin Çınar, İbrahim Erşahin, İsmet Şanlı, Kutbettin Turan, Mehmet Topal, Mehmet Emin Yılmaz, Muharrem Dayanç, Mustafa Özçelik, Mustafa Usta, Nizamettin Aslan, Rüştü Özdemir, Rövşen Alizade, Sema Uğurcan, Serkan Şen, Suzan Akkuş Mutlu, Veli Cem Özdemir ve Zafer Koyluya minnettarım.

Sempozyumun kitap haline getirilmesinde ise lisans döneminden hocam olan kıymetli Zafer Koylu büyük emek sarf etti. Kendisine özellikle teşekkür etmek isterim. – Haşim Şahin Serdivan, Ocak 2017 –

***

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ

BİRİNCİ BÖLÜM

SİVRİHİSAR TARİHİ

Pessinusta Tanrıça Kybele İçin Düzenlenen Kült Törenleri
Suzan Akkuf Mutlu ………………… 3

Anadolu Mitolojisinin Öz Kültü: Ulu Ana Tanrıça
Rövşen Alizade …………………….. 19

Sivrihisar’da Cami ve Mescit Vakıfları- 16. Yüzyıl –
Hüseyin Çınar ……………………… 37

16. Yüzyıl Tahrir Kayıtlarında Göre Günyüzü Vakıfları
Mehmet Topal …………………….. 67

2 Numaralı Sivrihisar Şer’iyye Siciline Göre Tanzimat Dönemi Taşra Uygulamaları
Gökden Göker ……………………. 83

Ankara Vilayeti Valisi Mehmet Tevfik Bey’in 12 Eylül 1909 Tarihli Layihasına Göre Sivrihisar Kazası’nın İçtimaî, İdarî, Mülkî, Beledî vb. Durum ve Sorunları
Biray Çakmak …………………… 109

Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Sivrihisar’da Afyon Üretimi (1910-1914)
Burak Çıtır ……………………….. 123

Ankara Valisi Hulusi Bey’in Zîr, Ayaş, Nallıhan, Mihalıççık, Sivrihisar ve Haymana Kazaları Hakkındaki Teftiş Raporu (5 Ekim 1913)
Ersin Kırca ……………………….. 135

Sivrihisar’ın Kuvayı Milliye’ye Katılması
Zafer Koylu ………………………. 145

İKİNCİ BÖLÜM

KÜLTÜR, EDEBİYAT VE BİYOGRAFİ

Nasreddin Hoca’nın Bir Din Adamı Olarak Portresi
Mustafa Özçelik …………………. 157

Tarihsel Gerçeklik ile Kurmaca Biyografi Arasında: Nasreddin Hoca’nın Edebiyatımızda Kahraman Olarak Kurgulanışı
Dilek Çetindaş …………………… 167

Nasreddin Hoca ve Sivrihisar Fıkraları
İbrahim Erşahin – Mustafa Usta … 181

Sivrihisar Ulû Câmîi’nin Bânisi Olarak Kabul Edilen Eminüddîn Mîkâîl’in Hayatı, Eserleri, Devlet Hizmederi ve Şahsiyeti
Cem Boz …………………………… 197

İstanbul’un İlk Kadısı: Sivrihisarlı Hızır Bey
Fikriye Boy ………………………. 215

Mehmet Kaplan’dan Yunus Emre’ye Bakışlar
Sema Uğurcan …………………. 223

Doğumunun Yüzüncü Yılında Mehmet Kaplan Rahmet İstedi
Muharrem Dayanç …………… 229

Sivrihisar’dan Yetişen Son Büyük Çınar: Orhan Keskin ve Sivrihisar’a Yaptığı Hizmetler
İsmet Şanlı ……………………… 237

Sivrihisar Yöresi Örnekleriyle Türk Halk İnançlarında Düğün Saçıları ve Kansız Kurban Geleneği
Veli Cem Özdemir …………… 253

Sivrihisar ve Afyonkarahisar Yöresinde Köy Odaları Geleneği
Rüştü Özdemir ………………. 267

Sivrihisar Yer Adlarının Dili
Serkan Şen ……………………. 281

Sivrihisar’ı Anlatan Bir Roman: “Fikrimin ince Gülü”
Kutbettin Turan …………….. 291

Sivrihisar’ın Demografik Yapısının Sosyolojik Tahlili
D. Ali Anlan – Müjdat Avcı – Ayşe Azman – Gülten Anlan … 303

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

SANAT VE MİMARİ

Alemşah Künbeti’nin Mimari ve Plastik Süslemeleri Konusunda Bir Değerlendirme
Hamza Gündoğdu ………….. 327

Sivrihisar Kitâbeleri
Nizamettin Anlan …………… 347

Sivrihisar Saat Kulesi
Mehmet Emin Yılmaz – Fatih M. Tanrıveren … 357

Sivrihisar Çeşmeleri’nin Korunmasına Yönelik Öneriler
Çiğdem Belgin Dikmen – Ferruh Toruk ……….. 367

***

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE SİVRİHİSAR
Zafer KOYLU – Haşim ŞAHİN
Sivrihisar Belediyesi Kültür Yayınları -2-
ISBN – 978-605-4993-98-7

Categories: Genel

Yorum Yaz

Mail adresi yazarsaniz yayinlanmayacaktir.
Gerekli alan*