Düğün Saçıları ve Kansız Kurban Geleneği

Sivrihisar yöresi sahip olduğu kültürel değerler ile incelenmesi gereken önemli bir kültür coğrafyasıdır. Medeniyetlerin ve kültürlerin kaynaşma noktalarından biri olan Sivrihisar yöresi, sahip olduğu kültür değerleri ve halk inanmaları ile pek çok inancın izini bünyesinde kaynaştırmış ve bu kaynaşma zaman içinde giderek büyüyerek önemli bir inanç yumağı meydana getirmiştir. Böylece Sivrihisar halk inançları, Türk kültürlü coğrafyaların halk inanmaları içinde özel bir yere sahip olarak kendisine yer bulmaktadır.

Sivrihisar Yöresi Örnekleriyle Türk Halk İnançlarında Düğün Saçıları ve Kansız Kurban Geleneği

KURBAN terimi hakkında bilgiler:

Korunma, zarara uğramama, sağlığına kavuşma, dilek ve isteklerinin yerine getirilmesi, evine bereket ve bolluğun girmesi gibi çeşitli vesilelerle sunulan kurbanlar, kanlı ve kansız kurbanlar olarak ikiye ayrılır. Kanlı kurbanlar, hayvanlardan; Kansız kurbanlar ise genellikle tahıl ürünlerinden, ayrıca üzüm, ceviz, zeytin, süt, yağ, darı, para vb. gibi ürünlerden yapılırdı. “Darısı başına” dileği işte bu darı ile verilen kansız kurban geleneğinden bize kalan dilektir.

Türk kültürlü halklarda önemli bir yere sahip olan “SAÇI”, kansız olan kurbandır. Hayatın her safhasında gündemde olan saçı, daha ziyade iyi ruhların rızasını almak ve kötü ruhların gazabından korunmak için yapılır.

Günlük hayatta ve özellikle de ölüm olayından sonra uygulanan saçılardan ziyade düğün gelenekleri etrafında teşekkül etmiş uygulama ve düğün saçılarından bahsedeceğiz.

Saçı

Türklerin Gök Tanrı inancını benimsediği devirlerden beri uyguladığı geleneklerden birisi olan saçı, sözlüklerde değişik anlamlar içermektedir. “Düğünlerde damat tarafından gelinin başına serpilmesi gelenek haline gelmiş olan para, buğday, çiçek, kuru yemiş gibi şeyler” “Geline verilen hediye, davetlilerin getirdikleri düğün hediyesi, düğün armağanı” anlamına gelmektedir.

Düğün Saçıları

Hayatın en önemli üç geçiş döneminden (doğum-düğün-ölüm) İkincisi durumunda bulunan düğünler başlangıcından bitimine kadar pek çok uygulama, inanç ve geleneği bünyesinde barındırır. Düğün saçıları ve kansız kurban geleneği Türk kültür coğrafyasından ve Sivrihisar yöresinden tespit edebildiğimiz örneklerle anlatılmaya çalışılacaktır.

Türk düğünlerinin her safhasında saçı vardır. Düğünün veya evlenmenin diğer adı “hayır işi” veya “hayırlı iş” tir. Taraflar, ellerinden geldiği kadar hayır işlemeye çalışırlar. Herkes memnun edilmeye ve herkesin rızası alınmaya çalışılır.

Bu geleneğin devam etmesinde Türkler arasında en yaygın din olan İslamın olumlu etkisi olmuştur. Zira İslamı benimsemiş Türk topluluklarının eski inanç ve geleneklerinden pek çoğu İslamiyetle rahatlıkla uyum sağlarken, bazı çatışan hususlar da bu yeni dinden alınan motiflerle beslenerek devam ettirilmiştir. Bu bağlamda SAÇI geleneği İslamiyetteki benzer uygulamalarla birlikte sehavetle de birleştirilmiştir. İslam öncesi Türk kültür hayatının önemli bir uygulaması olan saçı geleneği, ufak tefek bazı değişiklerle bugün de Türk dünyasının pek çok yerinde varlığını canlı bir şekilde devam ettirmektedir.

Sivrihisar da kına gecesi, eskiden beri erkek tarafında ve kız tarafında olmak üzere ayrı ayrı yapılırken, son zamanlarda bu durum değişmiştir. Kına gecesi eğlenceleri ayrı ayrı yapılsa bile, kına yakma sırasında damat da gelinin yanma getirilmekte ve ikisine birlikte kına yakılmaktadır. Kız tarafında yakılacak kına ve misafirlere ikram edilecek diğer şeyler önceden kız evine gönderilir; bütün masrafları erkek tarafı karşılar. Kına gecesi için gündüzden gelmeye başlayan konuklara hem kız evinde hem oğlan evinde ayrı ayrı yemek verilir. Kına gecesinin yapıldığı gün erkek tarafı gelinin kınasını ve çerezini kız tarafına gönderir. (Sivrihisar-Merkez)

Sivrihisar’da gelin hazırlandıktan sonra, erkek tarafı gelini almak üzere kapıya geldiğinde kapı kapatılır ve gelin hemen verilmez; erkek tarafından bahşiş alındıktan sonra gelin dışarı çıkartılır. (Sivrihisar-Merkez)

Sivrihisar’ın Kurtşeyh mahallesinde arabadan inmemek için naz yapan gelin kıza, oğlan babası hediye vererek gelini indirir, dua edilir. Daha sonra çocuklara para saçılır. Misafirlere yemek ikram edilir. Düğün böylece sona erer.

Sivrihisar’ın Memik mahallesinde kız evinden gelin alınır Zey Mahallesi tarafına doğru Karavelinin pınara kadar bir tur attırılır ve erkek evine gelinir gelin arabadan inerken geline kaynana tarafından hediye verilir ve gelin arabadan iner.

Anadolu’nun birçok yerinde söz kesiminde ve gelin yeni evine geldikten sonra “şerbet” içilir. Adıyaman’da gelin adayı, baba evinin eşiğinden dışarı çıkmadan evvel muhakkak elini şerbete batırır ve kapıya sürer. Şerbet içilmesinin sebebi “ağız tadı olması ve tatlı bir geçim içindir.

Düğün saçıları bir bakıma, rızalık alma uygulamalarıdır ve sadaka yerine düşünülmektedir. İslam’da sadaka özel bir önem arz eder.

Gelinin başına bozuk para ile birlikte çerez atılması, evlilik merasimleri boyunca yapılan ikramlar, ailelerin ve dostların karşılıklı hediyeleşmeleri belli başlı düğün saçılarındandır.

***

Veli Cem Özdemir

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE SİVRİHİSAR
Zafer KOYLU – Haşim ŞAHİN
Sivrihisar Belediyesi Kültür Yayınları -2-
Sh. 254-263

Categories: Sivrihisar Kültürü