Doğan Aslan Mescidi

Doğan Aslan Mescidi

Kümbetler (Anıt Mescidler)

Mülk Köyü Doğan Aslan Mescidi Mülk Köyü mezarlığının bulunduğu yığ­ma tepe üzerinde, 105 numaralı pafta, 3257 numaralı adada yer alır. Ankara-Eskisehir yolundan geçerken görülür. Mülk Köyü, Salihli yakınlarındaki antik Sard şehri ile Mezopotamya’daki Sus şehrini bagltyan eski “Kral Yolu” üzerindedir. Banisi: Gıyaseddin Keyhüsrev 11. /1237- 1246)’nin bayraktarı, (Emir-i alemi) Do­ğan Aslan Bey olup Sadeddin Köpek’i öl­düren kişi olarak bilinmektedir.

İnşa Tarihi: 1247

mesiciKare planlı bir mescid ve enlemesine dik­dörtgen planlı ve üzerinde kesme tastan tonoz bulunan son cemaat yerinden iba­rettir. İbadet mekânı: 7.50 x 7.60m. dış, 5.60  x 5.60 m. iç ebatlarındadır.

Son cemaat yeri yıkılmış olup ahşap ve marsilya kiremidi örtülü iken, kalıntılara göre orijinaline uygun olarak 1994-1995 yılında Vakıflarca restore ettirilmiştir. Birinci bölümün güney duvarının ortasın­da, 2. bölüme geçişi sağlayan oldukça zengin ve geometrik süslemelerle çerçe­velenmiş, bir taç kapı görülür. Kapının iki yanı sütuncelerle süslenmiş ve üstü düz atkı bir kemerle örtülmüştür.

Kare planlı 2. bölümün üstü kesme tas­tan, özensiz bir isçilikle örülmüş, sekiz köseli bir değirmi tonozla örtülmüştür Bu kısmın doğu ve batı cephesinde birer ve mihraba simetrik açılmış iki alt pen­cere ile ışıklandırılmıstır Kare planlı alt yapıdan sekizgen tonoz kaidesine geç­mek için, köselerde içleri mukarnaslı bingiler kullanılmıştır.

Doğu ve batıda tonoz eteğinin üstünde dışarıya doğru daralan birer üst pencere bulunmaktadır.

Cümle kapısının üstündeki 6 satırlık Arapça kitabe şudur:

1- Bismillahirralımanirrahim Ve bihi rıes- tein-ü
2-Buniye hazihiî mesdd-ul mübarekli ahd’is sultan’il a’zam-i
3-Izziddüınya ve’ddirı-i ebil feth-i Keykavus ibn-i Keyhüsrev ibn-i
4-Keykubad ibn-i Keyhüsrev Kasım-ı Emir’il miiminin’e ve zıll’illahifi’l alemine
5-Halled Allah-u mülkehu ve neşere fiî hafikin-i rayetehu lisahibihi Doğan Aslan
6-Mir-i alem ibn-i mir (ishak) gafer Al­lah-u fi cumad-il ahiret-i senet-e ve ham­sin ve erbain-e sitte miet-in

Açıklaması

doasmeBağışlayan ve esirgeyen Allah adı ile Bu kutsal mescid, Müslümanların emiri ve yeryüzünde hali­fenin vekili, Keyhüsrev’in oğlu Keykubad’ın oğlu Keyhüsrev’in (2. Keyhüsrev) oğlu dinin ve dünyanın izzetlisi (şeref ve mertebe sahibi) fetihler babası, ulu sul­tan Keykavus, Allah onun ülkesini sonsu­za dek var etsin ve sancağını bütün dün­yada dalgalandırsın. Sahibi emir (İshak?) oğlu bayraktar Doğan Aslan tarafın­dan yaptırıldı Allah günahlarını bağışla­sın. Yıl Cumada 11. 645 / 1247 Ekim ayı (Bu köyde oturan yaşlılar mescidin orta­sında bulunan sandukayı ve mezarı mescid girişinin sağ tarafına geriye aldıkları­nı beyan etmişlerdi Mescidin son cemaat kısmı restorasyondan evvel ahşap hatıllı ahşap örtülü idi. Piramidal örtülü bu mescidin anıt mescid olması kanaati ile incelenmesi tarafımdan bu bölüme alın­mıştır.)

Bu eser hakkında değerlendirmede bulu­nan Prof. Dr. Neşet Çağatay:

“a- Selçuklu eserlerindekinin aksine cüm­le kapısı çok sade iken, 2. bölümün kapı­sı adeta bir portal niteliğindedir,

b- XIII. yy. ortalarına kadar Selçuklu dev­ri yapılarında, alt pencere ya hiç bulun­maz yada seyrek bulunur iken, burada küçük boyutta olsa da 6 pencere bulunu­yor.

c- Selçuklu eserlerinde duvarların üstünü sınırlandıran silme; kirpi saçaklı, mukarnaslı, iç bükey yada S profilli iken burada pahlı silme örneği bulunmaktadır” dedik­ten sonra her iki bölümün üst örtüleri­nin birbirine rahat bir şekilde bağlana- maması, 2. bölümü daha önce yapılmış olup birinci bölümün sonradan buna ek­lendiği düşüncesini hatıra getirebilir” di­yor. Eserin bir taşra eseri olarak isçilik ka­litesinin düşüklüğünü beyan ediyor. 1960’lı yıllarda zikri geçen eseri ziyare­timde, 2. bölümün ortasında bulunan sandukayı, namaza mani olmaması için, bu bölümde giriş kapısının sağına aldık­larını, köylüler ifade etmişlerdi. Bu se­beple mescid anıt mescid, havası taşı­maktadır.

Erol Altınsapan’a göre: Kitabedeki “mescîd-î mübarek” kelimesi, yapının işlevini açıkça ifade etmekte, bütün bu özellikleri ile mescid, sekiz dilimli kubbesi ve son cemaat yeri ile bölgedeki yapılar içinde tek örnektir.

Sonuç: Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından ya­pılan restorasyonda, eski silmelerden farklılık ırz eden (malzeme, görünüş ve renk bakımından) pahlar ve giriş alınlı­ğında, adeta biriket havasında konulan düzensiz taslar ve üzerindeki silmelerin eserin havasını bozduğunu ifade etmeli­yim.

* * *

Bütün Yönleriyle Sivrihisar
Orhan Keskin
 
Categories: Camiler