Bilmeceler

Bilmeceler

SİVRİHİSAR YÖRESİNDE ANONİM HALK EDEBİYATI ÜRÜNLERİ

Bilmeceler Sivrihisar’ın sözlü geleneğinde önemli bir yer teşkil etmektedir. Büyükler, küçükler herkes birbirine bilmece sorar. Çocuklar anne ve babalarından öğrendikleri bilmeceleri birbirlerine sorarlar ve eğlenirler.

Sivrihisar’da ilk önce bilmece soran karşısındakine az veya çok bir düşünme, çözme payı bırakır. Bilmeceyi soran isterse karşısındakine sorular sordurabilir; “Canlı mı cansız mı; yenir mi yenmez mi ?” gibi bilmeceyi soran kişi nazla “Evet” veya “Hayır” der. Bunlara rağmen bilmece çözülmezse pazarlık başlar. Bilmece soran ondan bir şehir veya memleket ister. Genellikle İstanbul, Ankara, İzmir, Adana gibi büyük şehirler verilir. Bilmeceyi soran “Eğer Ankara’yı verirsen cevabı sana söyleyeceğim.” der. Bilmeceyi bilemeyen Ankara’yı verir. Bunun üzerine bilmeceyi soran şöyle der “ Ben bineyim bir trene gideyim Ankara’ya. Sen de bin bir uyuz tazıya. Götünü kazıya kazıya” der ve bilmecenin cevabını söyler.

Sivrihisar’da söylenen bilmeceler şunlardır;

B.l.

Çıt çıt çıtan ağacı Çıtır pıtır ağacı Kırmızı leylek

Kara biten ağacı (Üzerlik)

B.2.

Anası yaylan Hatça (Bağın çubukları)

Babası büklüm hoca (Bağın Kökü)

Kızı güzellerden güzel (Üzüm)

Oğlu dükkânlarda gezer (Üzüm Pekmezi)

B.3.

Men men ayaklı

Mengir kulaklı

Gül paşadan doğmuş

Gümüş ayaklı (Kedi)

B.4.

Sandır safran gibi

Okunur Kur’an gibi (Altın)

B.5.

Fincan gibi gözleri

Acıdır sözleri (Baykuş)

B.6,

Çarığımı çattım

Bacadan attım (Terazi)

B.7.

Bir gelinim var

Gelenin gidenin elini öper (Kapı Şıklağı)

B.8.

Meriden beriden

Kulakları var deriden (Mont)

B.9.

Eli yok kolu yok yeri kazar (Yağmur Damlası)

B.10.

Deli oğlan tepede gezer (Tıraş makinesi)

B.11.

Üstü çayır biçilir Altı çeşme içilir (Koyun)

B.12.

Melemez melemez

Ocak başına gelemez

Gelir ama gidemez (Sarı Yağ)

B.13.

San öküzüm yattı kalkmaz (Ateş)

Kara öküzüm gitti gelmez (Duman)

B.14.

Altı mermer üstü mermer İçinde bir gelin oynar (Dil)

B.15.

Altı deri üstü deri

İçinde bir avuç dan (İncir)

B.16.

Alçacık tepesi

Şıngırdım küpesi (Mercimek)

B.17.

Dağdan gelir taştan gelir

Götü açık enişten gelir (Keçi)

B.18.

Alı var moru var

Ben sandım düğün bayramı var (Haşhaş)

B.19.

Alçacık boyu var

Kadifeden donu var (Patlıcan)

B.20.

Hizalar hizalar

Ot dibine buzağılar (Salatalık)

B.21.

Akça giymiş yivi belirsiz

Arapça söyler dili belirsiz (Leylek)

B,22.

Gök direksiz Süt beyaz

Fındık kabuğunun içinde

Dombay malağından büyük (Doğru)

B.23.

Bir tane gelinim var

Döne döne gebe olur (İp İğisi)

B.24.

Bir tane oğlum var

İki tane götü var (Dam Yuvağı)

B.25.

Dam başında koca karı oturur (Otluk)

B.26.

Kayaya kandil astım (Sümük)

B.27.

Hızıdık hızıdık

Otuz iki kızıdık

Kıran geldi bizi kırdı

Bir tahtaya dizildik (Diş)

B.28.

Het dedim met dedim

Git kapı ardına yat dedim (Süpürge)

B.29.

Melikli helikli

Otuz iki delikli (Bulgur Aşı)

B.30

Minareden attım kınimadı Yumruğuma dayanmadı (Soğan)

B.31.

Dereden atladım

Kaz gibi yumurtladım (Kabak)

B.32.

Kafasına vurduğumun sağırı

Tuttum kulağından bağın (Tüfek)

B.33.

Yer altında sakallı dede (Pırasa)

B.34.

Bir dam dolusu katırım var

Hepsinin alnı çakal (Kesilmiş odun)

B.35

Nar nar narladı

Nar duvara fırladı

Narlı gelin gelmeyince

Nar duvardan inmedi (Ayna)

B.36.

Çin çin hamam Kubbesi tamam Bir gelin aldım

Kocası imam (Çalar saat)

B.37.

Allah yapar yapısını

Kullar açar kapısını (Karpuz)

B.38.

Ebemin al yastığı

İçine un bastığı (İğde)

B.39.

Dört tatar

Bir kovaya taş atar (İneğin memeleri)

B.40.

Allah’ın işi

Tepesinde dişi (Haşhaş)

B.41.

Yer altında kırmızı gelin (Havuç)

B.42.

Ben giderim o gider

Arkamdan tin tin eder (Gölge)

B.43.

Bir küçücük fıçıcık

İçi dolu turşucuk (Limon)

B.44.

Küçücük mezar

Dünyayı gezer (Ayakkabı)

B.45.

Ağacı oymuşlar

Dünyayı içine koymuşlar (Radyo)

B.46.

Yer altında yağlı kayış (Yılan)

B.47.

Kavakta kavlar (Yılan)

B.48.

Söğütte söyler (Kuş)

B.49.

Suda çıp çıp (Kurbağa)

B.50.

Arşın ayaklı (Tavşan)

B.51.

Burma bıyıklı (Tilki)

B.52.

Bir tepsi nişadır

Dünyayı kuşatır (Ay)

B.53.

Yağmur yağar kar dizde

Salatalık iki yaprak iken

Kavun karpuz var bizde (Yalan)

B.54.

Karşıdan gördüm yeşil türbe

İçine girdim estağfırullah tövbe (Yeşil Ekin)

B.55.

Altı tahta üstü tahta

İçinde bir garip softa (Kaplumbağa)

B.56.

Dağdan gelir dat gibi

Kollan budak gibi

Eğilir bir su içer

Bağırır oğlak gibi (Kağnı)

B.57.

Dal üstünde sarı oğlan (Ayva)

B.58.

Yedi delikli tokmak

Bunu bilmeyen ahmak (Baş)

B.59.

Aktir benzi

Götürür denizi (Ayran)

B.60.

Ocak başında kuyu

Kuyunun içinde suyu

Suyun içinde yılan

Yılanın ağzında mercan(Gaz Lambası)

B.61.

Yer altında civcivli tavuk (Patates)

B.62.

Gökte durur, paslanmaz

Suya düşer ıslanmaz (Güneş)

B.63.

Damın üstünde develer

Birbirini geveler (Kiremit)

B.64.

Dört köşe beş değil

Suyla başı hoş değil (Sabun)

B.65.

Yer altında küçük asker (Karınca)

Tahsin ALTIN
Eskişehir İli Sivrihisar İlçesi
Merkez Folkloru -2014
Sivrihisar’ın Somut Olmayan Kültürel Mirası
Categories: Sivrihisar Kültürü