Sivrihisar Akbaş Çoban Köpeği

Türk Çoban Köpeği Akbaş

akbas-yavruABD’li askeri elçi David Nelson’un 1968 yılında avlanmak için geldiği Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinde, özel ırk olduğunu fark edip ülkesine götürdüğü ve “ABD’nin en iyi sürü bekçi köpeği” ödülünü alan ve Türkiye’de bin civarında bulunduğu tahmin edilen Akbaş çoban köpekleri için festival düzenlendi ve ilçenin girişine heykeli dikildi. Irkın koruma altına alınması için üretim çiftliği kuruluyor. Anadolu’ya özgü Akbaş’ın yavrusunu edinmek isteyenler 5 ay sıra bekliyor.

Not: Satış ile ilgili sitemizden yardımcı olamıyoruzbilgi ve iletişim için mesai gün ve saatlerinde Sivrihisar İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Tel: 0222 711 40 41 – dahili 11 – nolu telefonu arayınız.

ÖZELLİKLERİ

Akbaş çoban köpeği, safkan doğal bir ırktır. Beyaz kangal değildir. Genel görünüm itibariyle; vücudunu örten kıllar beyaz olup, uzun ve kısa tüylü iki adet varyetesi vardır. Uzun tüylü olanlar soğuk iklim bölgeleri, kısa tüylü olanlar ise sıcak iklim bölgeleri için tercih edilmektedir.

Akbaş; iri cüsseli, atletik yapılı ve hem sabitken hem de hareket halinde son derece güzel ve zariftir. Anadolu’da kullanılan en eski koruma köpeklerinden birisidir. Akbaş, çok zeki, cesur ve ailesine bağlı, Anadolu’ya özgü bir köpek ırkıdır. Hareket etmek ve mutlu olmak için geniş alanlara ihtiyaç duyar. Türkiye’nin yerli köpek ırklarından biri olup, sürü koruma köpeği olarak yetiştirilmektedir. Eskişehir, Sivrihisar, Emirdağ civarında; ender olarak da Polatlı, Haymana civarında rastlanmaktadır.

akbas1

1996’da Konya Selçuk Üniversitesinde “Uluslararası Türk Çoban Köpekleri Sempozyumu” düzenlenir. Bu sempozyumun sonunda, bir yıldız tekrar doğmuş olur. Akbaşın Amerika’yla tanıştırılması ve üretimi konulu tanıtım sırasında Amerika’da üretilen Akbaş resimleri büyük ilgi Batı Anadolu’da koyun yetiştiriciliği önemini büyük ölçüde yitirdiğinden, ırkın iyi örneklerini bulmak gün geçtikçe daha güçleşiyor. Hayvancılık bakımından ülkemizin bu bölgeleri yoğun bir yerleşim baskısı altındadır ve endüstrileşme, koyun yetiştiriciliğini geçmiş uğraşlarından biri haline getirmiştir. Irkın melezleşmesi kaçınılmaz olduğundan, hızla kaybettiğimiz bu ırkın resimleri hepimizi heyecanlandırıyor. İsim tekrar yaygınlaşmaya başladıkça pek çok kişinin Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde besledikleri Akbaşlarından bahsettiğini duymaya başlıyoruz. Irk, az sayıda da olsa korunmaya devam ediliyor.

1992’de Mustafa Velioğlu önderliğinde Karacabey Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünde (TİGEM) ilk resmi üretim programı başlatıldı. Ardından 1990’ların sonlarında Konya Selçuk Üniversitesi de ilk Akbaşlarını üretmeye başladı. 2009 yılında da ilçemizde koruma amaçlı üretilmeye başlanılmıştır.

Akbaş ırkının sayılarının azaldığı ve ırkın özelliklerini kaybetmeye başladığı belirlenmiş; Kaymakamlık emri ile İlçe Tarım Müdürlüğünce Akbaş ırkının korunmasının gerekliliği, yetiştiricilere anlatılmaya çalışılmış; Akbaş ile ilgili eğitim çalışmaları düzenlenmiştir. Sivrihisar’da düzenlenen Türk çoban köpeği Akbaş etkinliği kapsamında; 10 kategoride 30 adet Akbaş köpeğine madalya, sertifika ve para ödülü verilmiştir.

akbas2Türk çoban köpeği Akbaş ırkını korumak amacıyla, mart 2009’da, Kaymakam Abdullah Şahin Başkanlığında; Belediye Başkanı Yaşar Yurtdaş, İlçe Tarım Müdürü Erhan Ulutürk ve YİBO Müdürü M. Tahsin Çekiç’in katılımıyla ‘Sivrihisar Akbaş Irkını Koruma Derneği’ kurulmuştur. 2009 aralık ayı içerisinde İl Tarım Müdürlüğünce, Sivrihisar Türk Çoban Köpeği Akbaş Irkını Koruma Derneği adına, Birleşmiş Milletler Küresel Çevre Fonu Biyolojik Canlılığın Korunması kapsamında, “Eskişehir İli Sivrihisar İlçesi Akbaş Irkını Koruma ve Dejenerasyonunu Koruma Projesi” hazırlanmış; nisan ayında kabul edilmiş ve proje, mayıs ayında yürürlüğe girmiştir. Proje kapsamında 2 adet erkek ve 4 adet dişi saf damızlık Türk çoban köpeği Akbaş, Karacabey TİGEM İşletmesinden satın alınmıştır. Doğan yavrular 3 aylık olduklarında, zimmet karşılığı, koyun sürü sahiplerine, ücretsiz teslim edilmiştir.

Akbaş’ın asli görevi olan sürü korumasında büyütülmeleri sağlanacak ve bu yavrular, kontrollü şekilde çiftleştirilecek; doğan yavruların 3.sürü sahiplerine zimmet karşılığı verilerek çoğalmaları sağlanacaktır. Doğan yavrulara çip takılarak numara verilecek ve takipleri, kontrolleri sağlanacaktır. Sivrihisar’da Türk çoban köpeği Akbaş ırkının önceden olduğu gibi coğrafi olarak anavatanı olan yerde çoğaltılmasının sağlanması, dejenerasyonun önlenmesi, neslinin devamı amaçlanmaktadır.

AKBAŞ NELER YAPAR?

Himayesinde gördüğü inek, koyun gibi hayvanlara ve birlikte yaşadığı insanlara karşı çok korumacı davranır. Ama, kurt, çakal, ayı gibi hayvanlara karşı çok saldırgan olur. Akbaş köpekler, doğaları gereği, aşırı korumacı ve süphecidir. Evine gelen konuklara da kuşkuyla bakar. Anadolu’nun en eski koruma ve çoban köpeğidir. Bir koyun sürüsünü dağıtmadan tek başına ağıla kadar getirebilir. Özgürlüğüne çok düşkündür. Bundan 3000 yıl önce ‘beyaz kurt’tan üretildiği söylenmektedir. Genetik bilimciler, çoban köpeği ırklarının genetik atasının ‘Orta Asya kurdu’ olduğunu belirlemişlerdir. Beyaz renkli köpekler; koyun sürülerinin içinde diğer hayvanlarla karışarak yırtıcı hayvanlar için ilk hedef haline gelmemesi ve vahşi köpeklerle farklarının belirginleşmesi için, özellikle, seçilmiştir. Karabaşların da (Kangal) aynı nedenlerle, koyu renkli hayvan sürülerini korumak için yetiştirildiği düşünülmektedir.

AKBAŞ’IN KİŞİLİĞİ

Akbaş köpekleri davranış olarak son derece şüphecidir. Bu özelliği, Kangal köpeğine karşı avantaj bir durum teşkil eder. Yani Akbaş köpeği herkesin kötü niyetli olabileceği düşüncesini her zaman muhafaza eder. Bu durum Kangal köpeğinde yoktur. Ayrıca Akbaş, Kangal köpeğinden biraz daha saldırgandır. Akbaş köpeği son derece bağımsız hareket eder. Bütün bunlar, gerek bekçi köpeği gerekse sürü koruma köpeği olarak Akbaş köpeğinin seçilmesinde etkilidir.

* * *

Erhan ULUTÜRK
Sivrihisar Akbaş Çoban Köpeği Irkını Arştırma Koruma Geliştirme Tanıtma ve Yaygınlaştırma Der. Bşk.